කළුන්නරු බිම්හි සීගිරි අමුණ බද මාපාගල සහ සීගිරි මහ වැවේ පතුලේ ඉදිවූ සීගිරිය ගම

 මීට පෙර විස්තර ඉදිරිපත් කල රාමකැලේ නටබුන් ප්‍රදේශයට තරමක් නුදුරින් ඉනාමළුව- සීගිරිය මාර්ගයේ දකුණු පස එකිනෙකට ආසන්නව පිහිටි විශාල ගල් කුට්ටි ආධාරයෙන් තැනූ ගල් බැමි සහිත මෙම පර්වත මුදුන් දෙක පොදු ව්‍යවහාරයේ මාපාගල ලෙසින් හැඳින්වේ. ජනප්‍රිය මතය නම් කාශ්‍යප රජු (පො. ව. 473-491) සීගිරිය පර්වතය මුදුනේ සිය මාළිගය තනා ගෙන රාජ්‍යය විචාරන අවදියේ ඔහුගේ යුව රජු හෙවත් මහාදිපාද හෙවත් මාපා සීගිරි පර්වතයට දකුණින් වූ මේ පර්වතය මත වූ සිය මාළිගයේ විසූ බවය.

මාපාගල නටබුන් දැක්වෙන කෙටි වීඩියෝව >>

මාපාගල මතට එහි උතුරු කොටසෙන් පිවිසෙන මාර්ගය

සීගිරිය මහ වැව ලෙසින් හැඳින්වෙන මෙම මාපාගලට නැගෙනහිර දෙසින් වූ වැවේ වැව් බැම්ම සීගිරිය පර්වතය සහ මෙම මාපාගල යා කරමින් තනා ඇත. අද වන විට "මහවැව" ලෙසින් හැඳින්වුවද කුඩා වැවක් බවට පත්වී ඇති "සීගිරිය මහ වැව" පෙර කල මාපාගල සිට තවදුරටත් දකුණු දිශාවට විහිදුනු, අදටත් එහි වැව් බැම්මේ නටබුන් සැතපුම් 5 ක් පමණ දුරකට කණ්ඩලම කඳු පන්තියේ ආසන්නතම කඳු දක්වා නිරිත දිශාවට හමුවන, විශාල වැවක ශේෂ වූ කොටසක් බව සොයාගෙන ඇත. ඇත්ත වශයෙන්ම අද සීගිරිය ගම පිහිටා ඇත්තේ එදා සීගිරිය මහා වැවේ පත්ලේ කීවොත් වඩාත් නිවැරදිය. පැරණි අඟලේ සිතියම් වල මෙම නටබුන් වූ සීගිරිය මහා වැවේ මිණුම් කටයුතු සිදු කල කාලය වන විට තිබූ වපසරිය පැහැදිලිව දක්වා ඇත. එකල සීගිරිය වැවේ ජලය මාපාගල පර්වත වල නැගෙනහිර අන්තය දක්වාම පැතිරි තිබී ඇත. පැරණි සීගිරි මහ වැවේ වාරි පද්ධතියේ වැඩිදුර විස්තර සඳහා මේ සමග ඇති සිතියම සහ එහි සටහන බලන්න.

මෙහි අංක දක්වා ඇති කොල පාට රවුම් වලින් පිලිවෙලින් 1) සීගීරිය පර්වතය, 2) රාමකැලේ ස්තූපය, 3) මාපාගල සහ 4) වර්තමාන සීගිරිය මහ වැව දැක්වේ. ඉහලින්ම තද නිල් පාටින් ඇත්තේ වර්තමාන වැවේ ජල වපසරිය වන අතර ඉන් දකුණට වන්නට වම්පස අදටත් යම් තරමක් අතරින් පතර ඉතිරි වී ඇති සීගිරිය මහ වැවේ එදා තිබුණු වැව් බැම්ම දැක්වේ. ලා නිල් පාටින් මතුකර ඇත්තේ එදා සීගිරි මහ වැවෙන් යටවුනු ප්‍රදේශය අඟලේ සිතියමේ ලකුණු කර ඇති ආකාරයයි. සීගිරි මහ වැවෙන් නැගෙනහිර දෙසට වන්නට වෑවල වැවේ සිට උතුරු දෙසට ජලය ගෙන ගිය පැරණි ඇල මාර්ගයක නටබුන් හමුවේ [සිතියමේ තද නිල් පාටින්]. එම ජලය ඇතැම් විට සීගිරිය වැවට එකතු උනා වන්නට පුළුවන. එසේ වූවා නම් මූලිකව සීගිරි ඔයෙන් පෝෂණය වන සීගිරිය වැවට, වෑවල වැව පෝෂණය කරන කිරි ඔයෙන්ද අමතර ජල ප්‍රමාණයක් රැගෙන විත් ඇත. එම ඇල මාර්ගයට බටහිරෙන් තවත් ඇල මාර්ගයක සලකුණු තිබී ඇති අතර [සිතියමේ ලා නිල් පාටින්] එම බටහිර ඇල මාර්ගය නැගෙනහිර ඇල මාර්ගය සමග එකතු වූ සලකුණු හමු නොවේ [නැගෙනහිර ඇලට බටහිර දෙසින් වූ පෙදෙසේ එකතු වන ජලය -විශේෂයෙන්ම වැසි කාලයේ- නැගෙනහිර ඇලට විශාල වශයෙන් එකතු වී එහි බැමි විනාශ වී යෑම පාලනය උදෙසා මෙම බටහිර ඇල තැනුවා වන්නටද ඉඩ ඇත.] එම ඇල මාර්ගයෙන් එකතු වන ජලය පසුව ස්වභාවික දිය පාරක් ඔස්සේ පොල්ලත්තාව වැවට එක් වී, පොල්ලත්තාව වැව හරහා අවසානයේ සීගිරිය මහ වැවටම එක් වේ. මෙම සිතියමේ සීගිරිය වැවේ වැව් බැම්ම දකුණින් අවසන් වන ස්ථානයේ සිට වෑගොල්ල වැව දක්වා වූ පැරණි ඇල මාර්ගයක නටබුන් හමුවී ඇති අතර [අඟලේ සිතියම් වල එය ලකුණු කර නොමැත. ඒ වෙනුවට බොහෝදුරට එම ඇල මාර්ගයට අනුරූපව තිබූ අඩි පාරක් දක්වා ඇත. ඉහත සිතියමේ එම ඇල මාර්ගය කොළ පාටින් දක්වා ඇත.] වෑගොල්ල වැවට තවත් එවන් පැරණි ඇල මාර්ගයක් ඔස්සේ [අඟලේ සිතියමේ Ancient irrigation channel ලෙසින් දක්වා ඇත.] මහා ගෝනා ඔය නිම්නයෙන් රැගෙන එන ජලය අවසානයේ එම ඇල මාර්ගය ඔස්සේ සීගිරිය මහ වැවට එක්වන්නට ඇති බව අනුමාණ කල හැක. අද වන විට මේ බොහෝ පැරණි වාර්මාර්ග නටබුන් ජනාවාස ඉදිවීම, ගොවිතැන් සඳහා ඩෝසර් කිරීම සහ එම ජනතාවගේ යටිතල පහසුකම් උදෙසා ඉදිවූ මාර්ග පමණක් නොව අලුතින් ඇතිවූ වැව් සහ ඇල මාර්ග නිසාද විනාශ වී ගොස්ය. උදාහරණයක් ලෙසට කායන්වල වැව ලෙසින් හැඳින්වෙන වැව අඟලේ සිතියමේ හමු නොවන අතර එය පසුව සීගිරි මහ වැවේ පැරණි බැම්මේ කොටසක්ද උපයෝගී කරගනිමින් අළුතින් තැනූ වැවක් බව පෙනේ.  ඉහත සිතියමේ කොටුවකින් දක්වා ඇති ප්‍රදේශයේ වර්තමාන Google සිතියම පහතින් දක්වා ඇත. එම කොටසේ Google Map විමසා බැලීමෙන්  මෙම කරුණු තවදුරටත් වටහාගත හැක.

මාපාගල මුදුනට දිස්වන වර්තමාන "සීගිරිය මහ වැව"

1908 වර්ෂයේදී මාපාගල පිළිබඳව ගවේෂණාත්මක විස්තරයක් ඉදිරිපත් කරන H.C.P. බෙල් අනුමාණ කරන්නේ මෙම ගල් බැමි "සීගිරි නුවර" පැවති 5 වන සියවසට වඩා පරණ විය නොහැකි බවය. උතුරු දිශාවට වන්නට පිහිටි විශාල පර්වත කොටස සහ එයට දකුණින් පිහිටි කුඩා පර්වත කොටස වෙන් කරන පටු දොරුව කෙතරම් පටුද යත් ඉතාමත් පහසුවෙන් ඒ දෙක යා කරන පාලමක්  ඉදි කල හැකි බව පවසන හෙතෙම, දකුණින් පිහිටි කුඩා පර්වතයේ මතුපිට සමතලා පෙදෙසේ මධ්‍යයට වන්නට ගල් බැම්මකින් වට වූ විශාල ගඩොල් ඉදිකිරීමක නටබුන් පවතින බව පවසයි. එහෙත් ඒ වනවිටත් එහි ඉතිරිව ඇත්තේ ගොඩනැගිල්ලේ හැඩරුව හෝ අරමුණ හඳුනාගැනීමටවත් නොහැකි තරම් අල්ප වු නශ්ඨාවශේෂ ප්‍රමාණයක් පමණක් බව ඔහු වැඩිදුරටත් සඳහන් කරයි.  එහෙත් එය කාමර, පෙත්මන් සහ ආලින්ද වලින් යුත් සීගිරියේ ශීත මාළිගා වල සේ භූමි සැලැස්මක් සහිත ඉඩකඩ සහිත ගොඩනැගිල්ලක් බවත්, කැනීම් මගින් එහි බිම සැමතැනකම පාහේ ගඩොල් අතුරා තිබූ බව පැහැදිලි වූ බවත් පවසයි. එහි දකුණු අන්තයේ පහලට වන්නට මළුවක් තිබූ බවටත් බෙල් හට සාධක හමුවේ. ඊට අමතරව කැනීමෙන් ඔහුට වෙනත් කිසිදු වැදගත් දෙයක් හමු නොවූ බවද බෙල් විශේෂයෙන්ම අවදාරනය කරයි.

පහල ගල් බැමි වලට ඉහලින් පිහිටි ගල් බැමි සහ ගල මතු පිට වූ කිසියම් ගොඩනැගිල්ලක කුළුණු පිහිටුවීමට ගලේ කපා ඇති සතැරස් සිදුරු

මාපාගල ගල් බැමි තැනීමට සීගිරියේ ගල් බැමි සඳහා යොදාගත් ගල් කුට්ටි වලට වඩා විශාල ගල් කුට්ටි යොදාගෙන ඇත. මාපාගල පර්වතය වටා කුඩා ගල් ගුහා 6 ක් පමණ හඳුනාගෙන ඇති අතර ඉන් ඇතැම් ගුහා වල කටාරම් දැකිය හැකි මුත් සෙල් ලිපි හමුවී නැත. බෙල් සඳහන් කරන දකුණින් වූ කුඩා පර්වතය මත පමණක් නොව උතුරු පර්වතය මතද ගඩොල් කැබැලි සහ නටබුන් වූ කුඩා ගල් වැටියක කොටස් හඳුනාගත හැක. එසේම කාල-රක්ත වර්ණ වලන් කැබලි, උළු කැබලි මෙන්ම විශාල වශයෙන් තිරිවාණ ගල් කැබැලි අතර පූර්ව ඓතිහාසික යුගයට අයත් ගල් ආයුදද මෙම පර්වත මත හමුවේ. මේ ආසන්නයේ වූ පෙතන්ගල ලෙසින් හැඳින්වෙන පර්වතය මතද කිසියම් ගොඩනැගිල්ලක් තිබූ බවට සාධක එහි ඉතිරි වී ඇති ගල් පාදමක නටබුන් මගින් හඳුනාගත හැක. තවද මේ සමග පලවන ඡායාරූප වල සහ වීඩියෝ දර්ශන වල දැක්වෙන ආකාරයට ගොඩනැගිලි වල කුළුණු රැඳවීම උදෙසා ගල් මතු පිට හෑරු සිදුරු තැන් කිහිපයකම හමුවේ.  බෙල් අනුමාන කල උතුරු - දකුණු පර්වත යා කල පාලමක සාධකද  80 දශකයේ මෙහි ගවේෂණයක යෙදුන පුරාවිද්‍යාඥයන් හට හමුවී ඇත.

මාපාගල උතුරු සීමාවේ පිහිටි විශාල ගල් කුට්ටි අනුසාරයෙන් තැනු ගල් බැම්මක කොටසක්

මාපාගල අවට ප්‍රදේශයෙන් හමුවූ ටැම් ලිපි කිහිපයක්ම ඇති අතර එම ලිපි වලින් හතරක් පිළිබඳව දීර්ඝ විස්තර කිරීමක් රාමකැලේ නටබුන් පිළිබඳව වූ ලිපියේ අඩංගු වූ අතර බෙල් හට 1897 දී හමු වූ එහි සැකෙවින් කරුණු දක්වූ අනෙත් ලිපියේද  සඳහන් වන්නේ කසුබ් මහපාණන් වහන්සේ විසින් සිදුකල අත්තාණි ප්‍රදානයක් සම්බන්දයෙනි. එම අත්තාණි ප්‍රදානය සිදු කර ඇත්තේද සිරිසඟ්බෝ නම් විරුදය සහිත රජෙකුගේ රාජ්‍යත්වයෙන් දෙවෙනි වර්ෂයේ දුරුතු මස පුර පක්ෂයේ සත් වෙනි දිනදීය. බෙල් මහතා මෙම සිරිසඟ්බෝ නම් රජු දෙවෙනි සේන රජු (පො. ව. 853-887) ලෙස වරදවා හඳුනාගන්නා මුත් මෙහි සඳහන් සිරිසඟ්බෝ  මපුර්මුකාද [මහා පරුමක එනම් මහ රජු] පෙර ලිපි පිහිටවූ කාලයේද රාජ්‍යය විචාල  සිව්වන කාශ්‍යප (පො. ව. 894-914) ලෙස සිරිමල් රණවල්ල මහතා නිවැරදිව හඳුනාගනි. මෙහි සඳහන් වන කසුබ් මහපාණන්ද පෙර ලිපියේ සඳහන් රාමකැලේ සහ මාපාගල මෙන්ම කිඹිස්ස ප්‍රදේශයෙන්ද හමුවූ ටැම් ලිපි හතරේම සඳහන් වන පසුව පස්වන කාශ්‍යප (පො. ව. 914-923) ලෙසින් රාජ්‍යත්වයට පත්වූ මාපා වරයා ලෙස හඳුනාගෙන ඇත. 

මාපාගල බටහිර සීමාවේ පිහිටි විශාල ගල් කුට්ටි අනුසාරයෙන් තැනු ගල් බැම්මක කොටසක්

කැබැලි කිහිපයක් ලෙසින් හමුවූ ඉහත ලිපියේ අකුරු බෙහෙවින් මැකී ගොස් ඇති මුත් මෙම ලිපියේම පිටපතක් ලෙස හඳුනාගත හැකි පොළොන්නරුව කිරිවෙහෙර ටැම් ලිපියේ සඳහන් වන ලෙසට රාජකීය ගෘහයට අයත් කළුන්නරු බිම්හි සිහිගිර අමුණ අසබඩ අමුණුදොර්-පලුදොර්දිග මහවතු බිම් ඇතුළුව නම අපැහැදිලි කිසියම් පිරිවෙනකට [මාපාගලින් හමුවූ ලිපියේ මෙන්ම පොළොන්නරුවේ කිරි වෙහෙරට යාර 50 ක් පමණ නැගෙනහිර දෙසින් හමුවූ ලිපියේද පිරිවෙනේ නම සඳහන් කොටස මැකී ඇත. එම පිරිවෙන බොහෝවිට පොළොන්නරුවේ කිරිවෙහෙර ස්තූපය පිහිටි විහාරයට අයත් පිරිවෙනක් විය හැක.]  අයත් 'හේන් බිම්' දොළහකට අදාල අත්තාණි ප්‍රදානයන් පිරිනැමීම මෙම අත්තාණි කුළුණු ලිපිය මගින් ප්‍රකාශයට පත් කර ඇත. කසුබ් මහාපාණන් වහන්සේ වදාළ හෙයින් අත්තාණි ප්‍රදානය සඳහා පැමිණි පුද්ගලයන් වන්නේ පඬිරද් සලයා ගේ නියමයෙන් මෙකාප්පර් සඟින් මිහින්ද් සහ කාමාදෑ කලියා ද, රක්සමණන් (Chief Guardian) වන අග්බෝයා ගේ නියමයෙන් කුඩසලා දෙව් යන තිදෙනාය. 

මාපාගල මතට දිස්වන එහි බටහිර දෙසින් වූ කායන්වල ප්‍රදේශය

මෙම ටැම් ලිපියට අනුව කුලී එකතු කරන්නන්, මෙලාස්සි බදු එකතු කරන්නන්, රද්කොල් කැමියන් (Officials attached to the royal households) දෙකම්තැන් (Officials of the two secretariats), දෙරුවන (Officials of the two treasuries) , මගිව සහ පියගිව නිලධාරීන් මෙම දොළොස් හේන් වලට ඇතුළු නොවිය යුතුය. තවද ගැල්, මීවුන් (Buffaloes) සහ වැරි (Domesticated elephants) මෙහෙයන් (Free service) සඳහා නොගෙනා යුතුය. හිදොළු (Palanquin bearers), මහසත් (Canopy bearers) සහ සොළී බෙර ගසන්නන් නොපැමිණිය යුතුය. (වෙනත් තැන් වල) මිනී මරා මේ බිම් වලට පැමිනෙන්නන් අත් අඩංගුවට ගැනීමට නිලධාරින් නොපැමිණිය යුතුය. මෙම නියමයන් කඩකරන්නන් කවුඩු [කපුටු], ගෙරි[ගව] සහ බලු වෙත්වා ලෙසින් ලිපිය අවසන් වේ. 

මාපාගල මතට සීගිරිය පර්වතය දිස්වන ආකාරය

අක්ෂර වල හැඩයන්ට අනුව 9-10 සියවස් වලට කාල නිර්ණය කල හැකි තවත් කැබලි වූ පුවරු ලිපියක් මාපාගල අවටින් හමුවී ඇති අතර එය කුමන රජකෙනෙකුගේ කාලයට අයත්ද යන්න එම කොටසේ අකුරු මැකී ඇති හෙයින් හඳුනාගත නොහැක.

මාපාගල මතට සීගිරිය පර්වතය දිස්වන ආකාරය

මෙම උතුරු පර්වතය මුදුනේ ස්ථාන දෙකක සිදු කල පරික්ෂණ කැනීම් වලවල් මගින් පූර්ව ඓතිහාසික යුගයන්ට අයත් ක්ෂුද්‍ර ගල් ආයුධ (Microlithic implements belonging to the Mesolithic culture), මූල ඓතිහාසික අවදියට (Protohistoric) අයත් කාල රක්ත වර්ණ වලන් කැබැලි (Black-and-Red Ware pottery) මෙන්ම සුළු වශයෙන් ඓතිහාසික යුගයන්ට අයත් අවශේෂද හමුවී ඇත. මාපාගල දකුණු පර්වතයට දකුණින් වැව් බැම්මේ කල වෙනත් කැනීමක් මගින් පැහැදිලිවී ඇත්තේ වැව් බැම්ම තැනීමට පෙර කාලයකදී මාපාගල ගල් බැමි තනා ඇති බවය (ගල් බැමි ඉදිකල කාලය පොදු වර්ෂ 306-517 කාලයෙන් පසුව සහ පොදු වර්ෂ 432-550 කාලයට පෙර විය යුතු බවට මෙම කැනීම් මගින් අනාවරණය කරගෙන ඇත.) මාපාගල අවට විශේෂයෙන් එහි බටහිරදෙසට වන්නට යබොර කොටස්ද බහුලව හමුවන හෙයින් යකඩ කර්මාන්තයද මේ අවට සිදුවූ බවට පැහැදිලි වේ. මාපාගල පාමුල එහි බටහිර කොටසේ 80 දශකයේ සිදු කල කැනීමකදී උළු කැබලි හමුවීම නිසා මෙම ගල් බැමි මත වහලයක් සහිත කිසියම් ගොඩනැගිල්ලක් තිබෙන්නට ඇති බවටද පුරාවිද්‍යාඥයන් අනුමාණ කරයි. මෙම උළු කැබැලි හමුවන පාෂාණ ස්ථරයේ වැඩි වශයෙන් රක්ත වර්ණ වලන් (Red Ware pottery) කැබැලි සහ අඩුවෙන් කාල-රක්ත වර්ණ වලන් කැබැලි හමුවන අතර කාබන් කාල නිර්ණය මගින් එම යුගය කාශ්‍යප අවදියට (5 වන සියවස) කාල නිර්ණය කර ඇත. මෙම යුගයෙන් පසුව කිසියම් කාලයක් මෙම ප්‍රදේශයේ මානව ක්‍රියාකාරකම් සිදු නොවූ බවක් පෙනී යන අතර නැවත අවම වශයෙන් 10 වන සියවසේ පමණ යලි ගල් බැමි පිලිසකර කල බවක් හඳුනාගෙන ඇත. නැවතත් ගල් බැමි විනාශ කල බවක් කැනීමේදි ප්‍රධාන බැම්මෙන් පහලට වැටුන ගල් කුට්ටි මගින් පෙනී යන අතර ඉන් පසු කාලයේ ජනාවාසකරණයකට වඩා සංඝාරාමයකට අයත් අවශේෂ හමුවී ඇත. 

ගල මතු පිට වූ කිසියම් ගොඩනැගිල්ලක කුළුණු පිහිටුවීමට ගලේ කපා ඇති සතැරස් සිදුරු

මෙම සියළු කරුණු එක්ව ගත් කල මාපාගල පූර්ව ඓතිහාසික යුගයේ සිටම මානව ක්‍රියාකාරකම් පැවැති පෙදෙසක් බව අවබෝධ වේ. ඓතිහාසික යුගයේ ගල් බැමි තැනීම සහ මුල්ම මානව ක්‍රියාකාරකම් තුන් වන සියවසේ සිට පස්වන සියවසේ පසු භාගය දක්වා පමණ සිදුවූ බව පෙනී යයි. එය බලකොටුවක් ලෙසද නැතිනම් මාපාවරයෙකුගේ හෝ කිසියම් වෙනත් එවන් ප්‍රභූ වරයෙකුගේ මාළිගයක් ලෙසින්ද යන්න පැහැදිලි නැත. 9 වන සියවසේ අග භාගයට සහ 10 වන සියවසේ මුල් භාගයට අයත් සිව්වන කාශ්‍යප රජුගේ කාලයේ ඔහුගේ මාපාවරයා ලෙසින් සිටි කසුබ් මහපාණන් මහානාග පබ්බත විහාරයට අයත් ඉඩම් සඳහා පිරිනැමූ අත්තාණි ප්‍රදානයක් දැක්වෙන ටැම් ලිපි සහ ඔහුම සිදු  කල වෙනත් අත්තාණි ප්‍රදානයක් පිළිබඳව ලිපියක් මේ අවටින් හමුවන හෙයින් අවම වශයෙන් ඔහුගේ මාළිගය මෙහි තිබූ බවට යමෙකුට තර්ක කල හැක. එහෙත් ඔහු එම අත්තාණි ප්‍රදානය සිදු කරන්නේ මේ අසලම වූ මහානාග පබ්බත විහාරයට හෙයින් එම ටැම් ලිපිය එම විහාරයට අයත් භූමියේ පිහිටවීමට වැඩි ඉඩක් ඇති බව සැලකිය යුතුය. එනයින් මාපාගල අවට ප්‍රදේශය සහ ඇතැම් විට ඒ මත පිහිටි ගොඩනැගිලිද එම මහානාපව් වෙහෙරටම අයත් වූවා විය හැක. අනෙක් අතට ඔහු විසින් සිදුකල කිසියම් වෙනත් විහාරයකට වීමට බොහෝදුරට ඉඩ ඇති අත්තාණි ප්‍රදානයක් පිළිබඳව ටැම් ලිපියක් මේ අවටින් හමුවේ. එම ලිපියේම පිටපතක් පොළොන්නරුවේ කිරි වෙහෙර අසබඩ තැනක හමුවන හෙයින් දැනට කිරිවෙහෙර ලෙසින් හැඳින්වෙන විහාරයේ එවක වූ පිරිවෙනකට අයත් මෙම ප්‍රදේශයේ පැවති හේන් බිම් සඳහා එම අත්තාණි ප්‍රදානය පිරිනැමූ බව පෙනේ. ඒ ලිපියේ අන්තර්ගතය අනුව පෙනී යන්නේ රාජකීය ගෘහයට අයත් කළුන්නරු බිම්හී සීගිරි අමුණ අසබඩ හේන් බිම් වලටද එම ප්‍රදානය වලංගු බවය. එම බිම් ඒ වන විට අදාල විහාරයට අයත්ද යන්න ලිපියේ පැහැදිලිව සඳහන් නොවේ. කෙසේ නමුත් මෙහි කළුන්නරු බිම්හී සීගිරි අමුණ ලෙසින් හැඳින්වෙන්නේ අප ඉහතින් විස්තර කල සීගිරිය මහ වැවේ බැම්ම ලෙස අනුමාණ කල හැක. ඒ අසබඩ වූ බිම් මෙම මාපාගල අවට සහ රාම කැලේ ප්‍රදේශයේ ඉඩම්ය. රාජකීය ගෘයට අයත් ඉඩම් වූවේ මාපාගල සහ ඒ අවට ඉඩම් නම් මාපාගල මත රාජකීය ගෘහයක් තිබුනා විය නොහැකිද? එය අනිවාර්යයෙන්ම මාපා වරයාට අයත් විය යුතුද නැත. අනික් අතට බෙල් සඳහන් කරන මාපාගල මත පිහිටි ගොඩනැගිල්ලේ භූමි සැලැස්ම සීගිරියේ ශීත මාළිගා ලෙසින් හඳුනාගන්නා ගොඩනැගිලි වල භූමි සැලැස්මට සමාන වූයේ නම් එම ගොඩනැගිල්ල ඇතැම් විට පළමුවන කාශ්‍යප අවදියේ ඔහුගේ තවත් එක් ශීත මාළිගයක් ලෙසට පැවතියේද? කැනීම් මගින් හෙලිවී ඇත්තේ 10 වන සියවසෙන් පසුව නිශ්චිතවම කාලය නිර්ණය කර නොමැති අවදියකදි මාපාගල පාමුල ප්‍රදේශයේ සංඝාරමයකට අයත් අවශේෂ හමුවන බවය. එසේ නම් පසුව නැවතත් සියවස් ගණනකට අතහැර දැමීමට පොරොතුව මාපාගල සංඝයා හට අයත්ව තිබූ බවටද අනුමාණ කල හැක. ඉදිරි කාලයේ මෙම මාපාගල පරිශ්‍රය සහ ඒ අවට ප්‍රදේශයේ සිදුවන පුරාවිදු පර්යේෂණ මගින් පමණක් මේ පිළිබඳව ඇතැම්විට තව බොහෝ කරුණු හෙළිකර ගැනීමට හැකි වනු ඇත.

පහල ගල් බැමි වලට ඉහලින් බටහිර දෙසට වන්නට පිහිටි ගල් බැමි

 

මූලාශ්‍ර

• Archaeological Survey of Ceylon, North-central and Central Provinces, Annual Report. 1908, H.C.P. Bell.
• Further studies in the settlement archaeology of the Sigiriya-Dambulla region, Senake Bandaranayaka & Mats Mogren et.all, 1994
• Archaeological Survey of Ceylon, Inscriptions of Ceylon Vol 5 Part 3 , Sirimal Ranawella, 2005
• Archaeological Survey of Ceylon, Inscriptions of Ceylon Vol 5 Part 1 , Sirimal Ranawella, 2001
• Archaeological Survey of Ceylon, Epigraphia Zeylanica being Lithic and other inscriptions of Ceylon, Edited by S. Paranavitana, C.E Godakumbura Vol 5 , Part 2, 1963  
• Sigiriya & Beyond To Dambulla, Habarana, Kekirawa, Galewela. 2016

පයිබස්ගේ ගමන් විස්තරය 2 - කවුඩුවාවුළු රටින් මහතලා රටට

ජෝන් පයිබස් නම්වු ඉංග්‍රිසි ජාතිකයෙකු වර්ෂ 1762 දී කන්ද උඩරට කීර්ති ශ්‍රි රාජසිංහ රජුගේ රාජ සභාවට යෙදුන දූත ගමනක විස්තර මෙයට පෙර ලිපියකින් ඉදිරිපත් කලෙමි. එම ලිපියෙන් ඔහු ත්‍රිකුණාමලයේ සිට පංගුරාණ නම් වූ පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කයේ පිහිටි ස්ථානයක් දක්වා පැමිණීමේදි ඉදිරිපත් කල ඇතැම් විස්තර සම්පිණ්ඩනයක් ඉදිරිපත් කිරීමට මෙන්ම ඔහු ගමන් ගත් මාර්ගය හඳුනාගැනීමට වෑයමක්ද දැරුවෙමි. මේ ලිපිය එතැන් සිට පැරණි මහතලා රට දක්වා ඔහුගේ ගමන් මග පිළිබඳවය. පෙර ලිපිය කියවීමට >> LInk

වර්තමානයේ මින්නේරිය වන උද්‍යානය ට අයත් පයිබස්ගේ ගමන් මග වැටී තිබූ මින්නේරිය වැවේ වැව් පිටිය

මැයි 9 වන දින පෙරවරු 7.30 ට පංගුරාණ ගමින් පිටත්වන පයිබස් සැතපුම් හතරක් පමණ වන වනගත මගක් ඔස්සේ ගමන් කර ඉහත විස්තර වූ කවුඩුල්ල ඔයේ ශාඛාව හරහා ගොස් එම ගමේ සීමාවෙන් නික්මේ. ඉන්පසු ඔහුට ඒ වන විට වසර කිහිපයකින්ම වගා කර නොතිබූ වෙල් යායක් හමුවේ. වෙල් යාය අවසානයේ නැවතත් කවුඩුලු ඔයේ ශාඛාවක් හරහා ගොස් තවත් සැතපුමකින් පමණ නිවාස 20 කින් පමණ සැදි Nottombay නම් වූ ගම්මානයක් හමුවේ. නමුත් ඒ වන විට එම ගම අතහැර දමා තිබී ඇත. එහි සිටි මිනිසුන් තවත් සැතපුම් 2.5 පමණ කැලය තුල වූ ස්ථානයක වසන බව ඔහුට දැනගන්නට ලැබී ඇත. Nottombay ගම මේ වන විට අඟලේ සිතියම් ආශ්‍රයෙන් සොයා ගත නොහැක. අතරමගදී Nottombay සිට විනාඩි 45 වනාන්තරය තුලින් ගිය පසු හමු වන තැනකදී පයිබස්ට Nungadamanah සහ Tritolay යන ගම් වල සිට පැමිණෙන පුද්ගලයන් කිහිප දෙනෙකු හමුවේ. Tritolay ගම මෙම ස්ථානයේ සිට සැතපුම් 14 දුරින් වූ බව පයිබස් පවසයි.

වැඩි අපහසුවක් නොමැතිව Tritolay ලෙස හැඳින්වෙන්නේ ගිරිතලේ ලෙස හඳුනාගත හැක. Nungadamanah යනු නුගගහදමන ලෙසින් තවමත් ව්‍යවහාර වන (පැරණි අඟලේ සිතියම් වලට අනුව) ගම්මානයයි (සිතියම 1 බලන්න) ගං ඉවුරක වූ එම එම ගමෙහි චෝලියාර් වරුන්ගේ (ඉස්ලාම් භක්තිකයන්) නිවාස 10 පමණ එවකට තිබී ඇත. ඉන්පසු විවෘත භූමියක සැතපුම් හයක් පමණ ගොස් නැවතත් වනාන්තර පෙදෙසක් හරහා තවත් සැතපුම් දෙකක් පමණ ගමන් කල පසු ඒ වනවිට වගා නොකරන කුඹුරු යායක් පයිබස්ට හමුවේ. දික් අතට සැතපුම් 1.5 පමණ වූ එම වෙල් යාය අවසානයේ නැවතත් සැතපුම් 4 පමණ දුර වනාන්තර මගක ගොස් වැවක (Lake) පිටාර ජලය ගමන් කරන ගඟක අතු ගංගාවක් තරණය කරයි. පයිබස් පවසන අයුරින් එම වැව [ගිරිතලේ වැව] තරමක දුරකින් ඔවුන්ට තම ගමන් මාර්ගයේදී හමුවිය යුතුය. නුගගහදමන ගමද එම අතු ගංගාවෙන් එගොඩ වූ පසුව ඒ සමගම පාහේ හමුවන බව ඔහුගේ වාර්තාවේ දැක්වෙන විස්තර අනුව පෙනේ.

 නුගගහදමන අසලින් ගමන් කරන උල්පොත ආරු නම් වූ දියපාරක් ගිරිතලේ වැවේ ජලයෙන් වගා කෙරෙන වෙල් වල 'වෙල්පහු ජලය' එකතු කරගනිමින් නික්මෙන ගිරිතලා ඔයට, නුගගහදමන ගම්මානයට ගිණිකොන දෙසින් එකතු වේ. එතැන්සිට එම ඔය වර්තමානයේ හැඳින්වෙන්නේ (අඟලේ සිතියම් වලට අනුව) මින්නේරි ඔය නමිනි. ඒ අනුව පයිබස් පවසන පරිදි ඔහු තරණය කරන්නේ ගිරිතලා වැවෙන් පිටවන ජලය ගලා යන ගඟේ අතු ගංගාවක් හරහාය යන ප්‍රකාශය නිවැරදි බව ඉහත සිතියමෙන් පැහැදිලි වේ. එහෙත් අද වන විට මෙම උල්පොත ආරු සහ මින්නේරි ඔය යන නම් වෙනුවට හතමුණ ඔය යන නම ව්‍යවහාර වන බව Google Map අනුව පෙනි යයි. ගිරිතලා ඔය නමද අභාවයට ගොස් ඇතිවා විය හැක.  එම ගඟ තරණය කල ස්ථානයේ ගඟේ දිය ඇල්ලක් ඇති බව පයිබස්ගේ විස්තරයෙන් පැහැදිලි වේ.

ඉන්පසු නැවතත් වනාන්තර සහ කුඹුරු යායවල් හමුවන මාර්ගයක ගමන් කරන හෙතෙම Villowanay නම් දැනට හඳුනාගැනීමට නොහැකි ගම්මානයක් පසු කර (එම ගමෙහිද ඒ වන විට කිසිවකු සිට නැත.) ගිරිතලේ (Tritolay) දෙසට ගමන් කරයි. ගඟ තරණය කිරීමෙන් පසු මුළු ගමන් මගම එක දිගට වූ නැග්මක් බව පයිබස් පවසයි. ගඟ තරණය කර සැතපුම් 4 පමණ ගිය පසු ඔහු තවත් සැතපුම් 4 පමණ ඈතින් තිබෙන කන්දක් දැක ඇත. එය ඔහු මේ ගමන් මාර්ගයේ කන්දක් දුටු පළමු අවස්ථාවයි. නැවතත් බොරළු පතුලක් ඇති කදිම ජල පාරක් හරහා ගොස් සැතපුම් භාගයක් පමණ ඉහලට නැග ඉන්පසු දැඩි බෑවුම් සහිත කන්දේ ඉතිරි කොටස තරණය කර කඳු ගැටයේ මුදුනට පැමිණි විට අනෙක් පස පහලින් ඇති පයිබස් සිතන ලෙසට 'ස්වභාවික ජලාශයක්' වූ ගිරිතලේ වැව ඔහුට දැක ගැනීමට හැකිවේ. මෙම කන්දේ ගල් කිරිගරුඩ සේ සුදු පාට බව ඔහු පවසයි. මේ සමග ඇති Google Earth ඡායාරූපයෙන්ද පැහැදිලි වන ලෙසට ගිරිතලේ වැවත් නුගගහදමන ගමත් අතර හමු වන කඳු වැටියේ ඉහල කොටස සුදු පාටින් දිස්වන ගල් වලින් සැදී ඇත. මේ හේතුව නිසාම මෙම කඳු වැටිය හැඳින්වෙන්නේ සුදු කන්ද ලෙසිනි. එම කන්ද බැස (අද ප්‍රධාන පෙලේ සංචාරක හෝටල් කිහිපයක් ඉදිවී ඇත්තේ ගිරිතලේ වෑකන්ද සහ සුදු කන්ද ගිරිතලේ දෙසට බෑවුම් වන මෙම ප්‍රදේශයේය.) වැව අද්දරින් යෙදී තිබූ මාර්ගයක සැතපුම් 1.5 පමණ ගොස් පයිබස් එදින නවාතැන් ගන්නේ වැවේ නිරිත දෙසින් පිහිටි ගිරිතලේ ගම්මානයෙහිය.

ගිරිතලේ වැව

මැයි 10 වන දින පස්වරු 4.30 ට ගිරිතලේ ගම්මානයෙන් ගමන් අරඹන පයිබස් ගිරිතලේ වැව පසු කර Paduputtah නම් වූ මින්නේරි වැවේ (Minary Tank) ඊසාන කොනෙහි වූ ගම්මානයකට පැමිණේ. එතැන් සිට නැවතත් මින්නේරි වැවේ ඉවුර දිගේ යන ඔහුට සැතපුම් 20-30 පමණ ඈතින් Fryar's Hood ලෙස ඔහු හඳුන්වන කන්දක් දක්නට ලැබේ.  Friar's Hood ලෙසින් ඉංග්‍රිසින් හැඳින්වූවේ  අම්පාර දිස්ත්‍රික්කයේ බක්කිඇල්ල ප්‍රදේශයේ ඇති වලිඹෙහෙල කඳු මුදුනයි. මින්නේරිය වැව අසලට එම කඳු මුදුන දර්ශනය වීමේ හැකියාවක් නොමැත. එබැවින් නිසැක ලෙසම ඔහු එලෙසින් හඳුන්වන්නේ සැතපුම් 12 පමණ දකුණින් පිහිටි සීගිරිය පර්වතයයි. (මේ සමග ඇති හබරන ප්‍රදේශයට සිගිරිය පර්වතය දිස්වන ආකාරය දැක්වෙන ඡායාරූපය බලන්න) තව දුරටත් මින්නේරි වැවේ ඉවුර දිගේ ගමන් කරන පයිබස් හට Vistugallo නම් වූ මින්නේරි වැව අයිනේ වූ වෙනත් ගමක්ද හමුවේ. චෝලියාර්වරු වාසය කල නිවාස 6-7 පමණ තිබූ එම  ගම්මානයට එදින පස්වරු 6.15 ට පමණ පැමිණි බව ඔහු පවසයි. මින්නේරි වැව වටා වූ මේ ගම්මාන කිසිවක් මේ වන විට හඳුනාගත නොහැක.

හබරන ප්‍රදේශයට සිගිරිය පර්වතය දිස්වන ආකාරය

මැයි 11 දිනද එම ගම්මානයේම නැවතී සිට මැයි 12 වන දින පෙ.ව. 7.45ට ගමන් අරඹන පයිබස් සැතපුම් භාගයක් පමණ ගොස් කැලෑව තුලට ඇතුළු වී ගම්මානයේ සිට සැතපුම් 1.75 ක දුරකදි මින්නේරිය වැවෙන් ජලය එන කුඩා ගංගාවක් ලෙස ඔහු හඳුන්වන දිය පාරක් හරහා ගොස්, එතැන් සිට මද දුරකින් හමු වන වෙල් යායක් අසලදි තවත් එවැනිම මින්නේරිය වැවේ සිට ජලය එන ස්ථානයක් පසු කරයි. නැවතත් පෙ.ව. 8.45 ට පමණ මින්නේරිය වැවේ ශාඛාවක් ඔහුට හමුවේ. එහි ජලය බොහෝ ප්‍රදේශයක් පුරා පැතිර තිබූ බව පයිබස් පවසයි. මේ වන විට ඔහු ගමන් ගන්නා මාර්ගය කඳු මුදුන් පසු කරමින් යන මාර්ගයක් වූ බවද ඔහු සිය වාර්තාවේ සඳහන් කරයි. පෙ.ව. 9.30 පමණ මින්නේරිය වැවේ තවත් ශාඛාවක් ඔහුට හමුවේ. එයද පසු කරමින් ගොස් පෙ.ව. 10.30 ට පමණ මාතලේ දිස්ත්‍රික්කයට (Mateli District) පිවිසෙන පයිබස් ප.ව. 12.30 ට කඳු අතර වූ කුඩා වැවක් අසල නවතී. මගපෙන්වන්නන් ඔහුට පැවසූ පරිදි එම වැව සහ මින්නේරි වැව එකිනෙකට සම්බන්ධිතය.

වන අලින්ට ක්ෂේම භූමියක් වූ මින්නේරිය වැව

මින්නේරියේ සිට පයිබස් ආ මාර්ගය ඉහත විස්තර අනුව අනුමාණ වශයෙන් පහත සිතියමේ ලකුණු කර ඇති ආකාරයෙන් වූවා විය හැක. ඔහු සඳහන් කරන මින්නේරිය වැවෙන් ජලය ගෙන යන එකිනෙකට ආසන්නව වූ ඇල මාර්ග දෙක (සිතියමේ 1 සහ 2 ලෙස සලකුණු කර ඇත.) මෙන්ම බොහෝ ප්‍රදේශයක් පුරා පැතිර තිබූ මින්නේරිය වැවේ ශාඛාව  ලෙස ඔහු හඳුන්වන ස්ථානයද (මෙය බටු ඔය මින්නේරිය වැවට වැටෙන ස්ථාන විය හැක. [(අංක 3)]) එලෙස හඳුනා ගත හැක. වර්තමාන මින්නේරිය-හබරන මාර්ගයට  සමාන්තරව බොහෝ විට මින්නේරිය වැවට දැනට වඩා ආසන්නව පැරණි මාර්ගයද තිබූ ආකාරයක් ඒ අනුව අපට දිස්වේ. ඉදිරියේදි හඳුනාගත හැකි වෙනත් ස්ථාන හා සසඳා බැලීමේදි වර්තමාන මාර්ගය වැටි ඇති අයුරින් හබරණ දෙසට නොයා තවදුරටත් මින්නේරිය වැවට සමාන්තරව එයට බටහිර දෙසින් පයිබස් ගිය මාර්ගය දකුණු දෙසට ගමන් කල බව උපකල්පනය කල හැක. එසේම පැරණි සිතියම් වල එවැනි මාර්ගයක්ද කඩින් කඩ ලකුණු කර ඇත. ඒ අනුව පයිබස් සඳහන් කරන ඔහු පසු කරන මින්නේරිය වැවේ අනික් ශාඛාව බටුඔය කන්ද සහ මින්නේරිය කන්ද අතර වූ කපොල්ල තුලින් මින්නේරිය වැවට ගලා බසින තල්කොටේ ඔය, ඊරිගේ ඔය, කිරි ඔය ඇතුළු ඔයවල් කිහිපයක් එකතු වී සෑදෙන දොළපාර විය හැක. (සිතියමේ අංක 4)

උපකල්පිත පැරණි මාර්ගය - රතු පාටින් දැක්වෙන්නේ පැරණි අඟලේ සිතියම් වල සලකුණු කර ඇති මාර්ග වන අතර කොළ පාටින් උපකල්පිත මාර්ග දක්වා තිබේ

මාතලේ කඩඉම්පොතේ සඳහන් පැරණි මහතලේ රටට වර්තමාන මාතලේ දිස්ත්‍රික්කයේ ලග්ගල හැර ඉතිරි කොටස සහ ඇතැම්විට මහනුවර සහ පොළොන්නරුව දිසා වලින් කොටසක්ද අයත්වි තිබෙන්නට ඇති බව කඩඉම්පොත් විමර්ශනය කෘතියේ H.A.P. අභයවර්ධන මහතා සඳහන් කරයි. ඒ අනුව පයිබස් මාතලේ රටට පිවිසි ස්ථානය අඩු වැඩි වශයෙන් ඉහත අප සලකුණු කල මාර්ගය වර්තමාන මාතලේ දිසාවට යොමුවන ස්ථානය ලෙස අනුමාණ කල හැක. පයිබස් මදක් නැවතී සිටි කඳු අතර වූ කුඩා වැව වර්තමානයේ පෙයික්කුලම් ලෙස හැඳින්වෙන වැව විය හැක. පයිබස්ට මග පෙන්වන්නන් පැවසූ පරිදි එය කිරි ඔය හරහා මින්නේරිය වැව සමග සම්බන්ධ වේ.

පේක්කුලම් වැව දක්වා උපකල්පිත මාර්ගය. නිල්පාටින් දක්වා ඇත්තේ වර්තමාන මාතලේ දිස්ත්‍රික් මායිමයි.

මින්නේරියේ සිට නිම්න භූමි ඔස්සේ විහිදුන එම උපකල්පිත මාර්ගය පහත සිතියමින් තව දුරටත් පැහැදිලිව පෙන්වා දිය හැක. එතැන් සිට කන්ද උඩ රට දක්වා පයිබස්ගේ ගමන් විස්තරය අපි ඉදිරියේදි විමසා බලමු.

• පයිබස්ගේ ගමන් විස්තරය 3 - මහතලා රටින් කන්ද උඩ රටට

මූලාශ්‍ර

• The Pybus Embassy to kandy, 1762, Transcribed with notes by R. Raven-Hart, Editor, P.E.P. Deraniyagala, Reprinted 2001
• කඩඉම්පොත් විමර්ශනය, H. A. P. අභයවර්ධන, 1996.
• වැව, උදුල බණ්ඩාර අව්සදහාමි, 2015
• Ancient Irrigation Works in Ceylon, Part One, R.L. Brohier, 1934

අඹන් ගඟේ දියවර මින්නේරිය වැවට ගෙනගිය පුරාණ යෝධ ඇල

මින්නේරිය වැව

මින්නේරිය වැව සහ ඇලහැර ඇල පිළිබඳව එන වංශ කතා විස්තර
පෙර ලිපියකදීද >> Link අප පැවසූ පරිදි ආළිසාර ඇල පිළිබඳව වූ මුල්ම සඳහන වංශ කතාවේ අපට හමුවන්නේ වසභ රජතුමාගේ (ක්‍රි.ව. 67-111) කාලයේදීය. එතුමන් විසින් ආළිසාර දිය භාගය එනම් එම (ඇලෙන් අයකරගන්නා) ජල බද්ද ඔහු විසින් කරවූ තිස්සවඩ්ඪමානකයේ මුචේලි විහාරයට  පිදූ බව ඉන් කියවෙයි. එහෙත් එම පාඨයෙන් ආළිසාර ඇල කරවූවේ වසභ රජු ලෙස නොපැවසෙන බැවින් ඇතැම් විට ඊටත් පෙර කලක සිටම එම ඇල තිබුනා විය හැක. එසේම මෙහිදි සැලකිල්ලට ගත යුතු තවත් කරුණක් වනුයේ මෙහිදී "ආළිසාරෙ උදකභාග" (ආළිසාරෙදකභාගං) කියනු විනා "ආළිසාර ඇලෙහි උදකභාග" (උදකභාග = දිය භාගය) කියා කෙලින්ම පවසන්නේ නැති බවය. මේ නිසා ඇතැම් විට ආළිසාර රටේ පිහිටි වෙනත් වැවක හෝ වැව් වල දිය භාගය මෙයින් හැඳින්වූවා විය නොහැකිද යන පැනයද ඇතමෙකුට මෙහිදී නැගිය හැක.

කෙසේ නමුත් පසු කාලීන සිංහල ග්‍රන්ථයක් වූ පූජාවලියේ සඳහන් වනුයේ මහසෙන් රජු (ක්‍රි.ව. 274 - 301) විසින් මිනිහිරි වැව බඳවා, කරාගඟැ මිනිහිරි වැවට දිය යන ලෙසට අමුනු බඳවා, දෙවියන් පෑ සලකුණෙන් තලවතු ඇළ බිඳුවා දියවර සපයා විසි දහසක් කුඹුරු කරවූ බවය. මෙම වාරිමාර්ග ඉදිකිරීම සඳහා ඔහු යකුන් ලවාද වැඩ ගත් බව එහි සඳහන් වේ. මෙහි මිනිහිරි වැව ලෙසින් හැඳින්වෙනුයේ වර්තමානයේ මින්නේරිය වැව ලෙස හඳුනාගන්නා වැව වන අතර (මහාවංශයේ මහසෙන් රජු කරවූ වැව් සොළොසට මණිහීර නම් වැවක්ද ඇතුලත් වන බැවින් මින්නේරි වැව මහසෙන් රජු කරවූ බවට පූජාවලියේ එන මෙම සඳහන මහාවංශයේ එන තොරතුරු සමගද එකග වේ.) කරාගඟ ලෙසින් හැඳින්වෙන ගඟ මහාවංශයේ වෙනත් අවස්ථා වලදී කාරගංගා ලෙසින් හැඳින්වෙන ගඟ වේ. මහා පරාක්‍රමබාහු රජතුමා (ක්‍රි.ව. 1153 - 1186) පරාක්‍රමසාගරයට ජලය ගෙනයෑම සඳහා කාරගංගාවේ සිට ගොඩවාරි ඇල කැපූ බව මහාවංශයේ දැක්වේ. වර්තමානයේ අප පරාක්‍රම සමුද්‍රය ලෙස හඳුනාගන්නා වැවට අඹන් ගඟේ සිට ජලය ගෙන එන එහි ප්‍රධාන ජල ප්‍රභවය වන අංගමැඬිල්ල ඇල ගොඩවාරි ඇල ලෙස හඳුනාගතහොත් කාරගඟ යනු අඹන් ගඟ ලෙස ගත හැක. එසේම අඹන් ගඟේ ඇලහැර දියහැරවුමේ සිට මින්නේරිය වැව දක්වා පැරණි යෝධ ඇලෙන් ජලය ගෙන යන බැවින් එම හඳුනාගැනීම පූජාවලියේ එන සඳහන සමගද මනාව ගැලපේ.  තවද ලග්ගල කඳු පෙදෙසේ සිට පැමිණ අඹන් ගඟට නාමල් කුමාර ඇල්ල නම් ප්‍රදේශයේදී එකතු වන එහි ප්‍රධාන අතු ගංගාව වන කළු ගඟේ පැරණි කාර/කර යන ශබ්දය තවමත් ශේෂ වී ඇති බටට මත පළවී ඇත.

ඇලහැර ඇල ඔරුබැඳිසියඹලාව අසලදී

ඇලහැර දිය හැරවුමේ සිට සැතපුම් 20 පමණ දුරකට දිය ගෙන ගිය පසු දියබෙදුම ලෙසින් හැඳින්වෙන ස්ථානයේදී ඇල කොටස් තුනකට බෙදේ. මින් ඇලවල් දෙකක් තලාවතුර ලෙසින් වර්තමානයේ හැඳින්වෙන ස්වභාවික ඔයක නිම්නය දෙපසින් මින්නේරිය වැව දක්වා ගමන් කරයි. පූජාවලියේ සඳහන් වන තලවතු ඇළ යන ඇලහැර යෝධ ඇලට එවකට ව්‍යවහාර වූ නම මෙම ස්වභාවික ඔයේ අදටද ශේෂ වී ඇති බව පෙනේ. සොළි ආක්‍රමණ වලින් පසුව මහා විජයබාහු රජතුමා (ක්‍රි.ව. 1055 - 1110) බිඳුනු තිලාවත්තුක ඇල බඳවා මිනිහිර වැව දිය පිරවූ බව මහාවංශයේ සඳහන් වන බැවින් එම නම අවම වශයෙන් පොළොන්නරු යුගය ආරම්භයේ සිටවත් ඇලහැර ඇලට ව්‍යවහාර වූ බව පෙනේ.

මින්නේරිය වැව සහ ඇලහැර ඇලේ වාරි තාක්ෂණය

මින්නේරිය වැව පිහිටා තිබෙන්නේ ඊසාන දිග මෝසමෙන් වැසි ලැබෙන වියලි කලාපය ලෙස හඳුන්වන දේශගුණික කලාපයේය. නුවරගල කඳු පන්තියෙන් ඇරඹෙන කිරි ඔය සහ වැවට වයඹ දෙසින් වූ කඳු මතින් ඇදී එන බටු ඔයේ ජලය එම කලාපය තුලින් වැව පෝෂණය කරන මුත් එම දියවර වසර පුරා වැව ජලයෙන් පුරවා තැබීමට අපොහොසත්ය. විශේෂයෙන්ම යල් කන්නය වන විට ගොවිතැන සඳහා අවැසි ජලය සැපයීමට නම් වෙනත් ජල ප්‍රභවයක් ගැන සලකා බැලීමට සිදුවේ. මේ අවශ්‍යතාව වටහා ගත් පැරණ්නන් ඒ සඳහා කදිම පිළියමක් යෙදූහ. එනම් නිරිත දිග මෝසමෙන් වැසි ලැබෙන දුම්බර කඳුවැටියේ ජල පෝෂක ප්‍රදේශ හරහා ගලා එන අඹන් ගඟේ ජලය සැතපුම් 25 ක පමණ ඇල මාර්ගයක් හරහා වියලි කලාපයේ පිහිටි මින්නේරිය වැව කරා රැගෙන ඒමයි. වැව යනු ජලය රැස් කරන ටැංකියක් ලෙස හෝ ඇල යනු එක් තැනකින් වෙනත් තැනකට ජලය ගෙන යන කානුවක් ලෙස නොසිතූ ඔවුන් ඇලහැර සිට මින්නේරිය දක්වා කඳු වැටි දෙකකට මැදිව පිහිටි සම බිම සරුසාර කෙත් යායක් බවට පත් කලේ එම මුලු දුර පුරාම කෙත් බිම් සඳහා ඇලහැර ඇල මගින් දියවර සැපයීමෙනි.

ඇලහැර ඇල ඇලහැර නගරයට දකුණින් පිහිටි දිය හැරවුමේ සිට මින්නේරිය සහ ගිරිතලේ වැව් දක්වා - ඊතල වලින් ලකුණු කර ඇත්තේ ඇල ගමන් කරන මාර්ගයයි

එසේම ඇලහැර ඇලේ වම් ඉවුර දෙසින් පිහිටි කෝඳුරුවාව කඳු පංතියේ සිට ඇදී එන කෝන්ගැට ඔය, හීරටි ඔය, බකමූණන්ගේ ඇල,කෝට්ටපිටිය ඔය, අත්තනකඩවල ඔය වැනි ජල මූලාශ්‍ර මගින් රැගෙන එන අමතර ජලයෙන් ඇලහැර ඇල තව දුරටත් පෝෂණය වේ. එම ඔයවල් ඇල හා එක්වන ස්ථාන වල ශක්තිමත් ගල් අත්තිවාරම් සහ ගල් බැමි දමා වේගයෙන් ගලා එන එම ජලපහරවල් වලින් ඇලේ බැමි වලට වන හානිය වලකා ඇත.එසේම විශාල ජලස්කන්ධයක් ඇතුළු වන ස්ථාන වල වතුර උතුරා යෑම පිණිස අඩි 50 පමණ පළල් වූ ගල්වානවල් සාදා තිබී ඇත. කුඹුරු වලට වතුර ගැනීම සඳහ සෑදූ සොරොව්ද ගලින්ම නිර්මිතය.

දියබෙදුමේ සිට පැරණි ඇල මාර්ග තිබූ ආකාරය

ඇලහැර දියහැරවුමේ සිට සැතපුම් 20 පමණ ගිය පසු ඇල කොටස් තුනකට බෙදේ මින් ඇලවල් දෙකක් අප ඉහත පැවසූ පරිදි තලාවතුර ඔය නිම්නය දෙපසින් මින්නේරිය වැව දෙසට ගමන් කරයි. තුන්වැනි ඇල ජලය ගිරිතලේ වැව* දක්වා ගෙන යෑම උදෙසා ඉදි කර ඇත (ඇලහැර දිය හැරවුමේ සිට ගිරිතලේ වැව දක්වා ඇලේ දිග සැතපුම් 27 පමණ වේ.) එය මද දුරක් ගොස් ගිරිතලේ වැවට ගලා බසින ස්වභාවික ඔයක් වන නාහින්න ඔයට වැටේ. එම ඔයේ ජලය ගිරිතලේ වැවට ඇතුළු වීමට පෙර නාහින්න වැව නමින් හැඳින්වෙන කුඩා වැවකට වැටේ. දෙපසින් වූ කඳුවැටි දෙකක් යා කර තැනූ බැම්මක් මගින් සාදා ඇති මෙම වැවේ ජලයෙන් අස්වැද්දිය හැකි කුඹුරු ප්‍රමාණයක් එම වැව සහ ගිරිතලේ වැව අතර ප්‍රදේශයේ නොමැති බැවින් බ්‍රොහියර් මහතා මෙය ගිරිතලේ වැව සෑදීමට ප්‍රථම තිබී පසුව අත්හැර දැමූ වැවක් ලෙස හෝ නොමැති නම් ගිරිතලේ වැවට ජලය රැස්කිරීමට ඉදි කල වැවක් වන්නට ඇති බව පවසයි. එහෙත් උදුල බණ්ඩාර අව්සදහාමි මහතා එය කුළු වැවක් ලෙස හඳුනාගනී. මහ වැවට රොන්මඩ එක් රැස් වීම වැලකීම එහි කාර්යභාරයයි. එම අදහස නිවැරදි ලෙස සැලකිය හැක්කේ තලාවතුර ඔය දෙපසින් මින්නේරිය වැව දක්වා යන ඇල මාර්ග දෙකද ඉහකුළු වැව සහ කටකුළු (කටුකැලි) වැව යන කුළු වැව් දෙකක් හරහා ගොස් මින්නේරිය වැවට ඇතුළු වන බැවිනි. එහෙත් වර්තමානයේදී සිදුවන්නේ දියබෙදුමේ සිට ඇලහැර ඇලෙන් ගෙන එන ජලය තලාවතූර ඔය හරහා කෙලින්ම මින්නේරිය වැවට ඇතුළු කිරීමය. ප්‍රතිඵලය දිනෙන් දින මින්නේරිය වැව රොන්මඩින් පිරීයාමය. එදා වාරි ශිල්පීන් දැන සිටි සරල කරුණ වර්තමාන බටහිර විද්‍යා දැනුමින් උකහා නොගත් අනුකාරකයන්ගේ ශිල්ප දැක්වීම එබඳුය. විශාල වැවක රොන්මඩ ඉවත් කිරීමට වඩා කුළු වැව් වල එකතු වන රොන්මඩ ඉවත් කිරීම පහසු බව පැරණි සිංහලයන් තේරුම් ගත්තද අද අපට එය නොතේරේ.

බටහිර දෙසින් කෝඳුරුවාව කඳු වැටියට සහ නැගෙනහිරෙන් සුදු කන්ද කඳු වැටියට අතර පිහිටි ඇලහැර ඇලෙන් පෝෂණය වන ප්‍රදේශය

* ගිරිතලේ වැව
මහාවංශයට අනුව දෙවන අග්ගබෝධි (ක්‍රි.ව. 604 - 614) රජු ගිරිතටා වැව ඉදි කරන ලදී. කුඩා අග්බෝ ලෙසින් එම රජු හඳුන්වන පූජාවලිය එම වැව ගිරිතළා ලෙස හඳුන්වයි. මහා පරාක්‍රමබාහු රජු පිළිසකර කරවූ වැව් අතර  ගිරිතලාක නම් වැවක්ද මහාවංශය සඳහන් කරයි. මේ සියලු නම් වලින් හැඳින්වෙන්නේ ගිරිතලේ වැව බව පහසුවෙන් හඳුනාගත හැක.

ඔරුබැඳි සියඹලාව

බිම ඇද වැටී ඇති ඔරුබැඳිසියඹලාව  - 2008 වසරේදි ගත් ඡායාරූප

ඇලහැර ඇල ඔරු මගින් ප්‍රවාහන කටයුතු සඳහාද යොදාගත් බවටද ජනප්‍රවාද ඇත. ඔරුබැඳි සියඹලාව නම් වූ විශාල සියඹලා ගසක් ඇලහැර නගරයට මදක් උතුරින් ඇලහැර ඇල අසල ඇති අතර එහි යාත්‍රා ගැටගැසීම නිසා ලකුණු වූ කඹ පාරවල් යැයි පැවසෙන ලකුණු දක්නට තිබී ඇත ( මේ සියඹලා ගස මේ වන විට ඇද වැටී ඇති අතර එහි කඳේ එම ලකුණු තවමත් දැකිය හැක.)

යාත්‍රා ගැටගැසීම නිසා ලකුණු වූ කඹ පාරවල් යැයි පැවසෙන ලකුණු - 2008 වසරේදි ගත් ඡායාරූප

මූලාශ්‍ර

• Nicholas C.W. 1963, Historical Topography of Ancient and Medieval Ceylon, Journal of the Ceylon Branch of the Royal Asiatic Society, New Series, Volume VI, Special Number. 
• Chulavamsa, Being the more recent part of the Mahavamsa, Translated by Wilhelm Geiger And from the German into English by C. Mabel Rickmers, 1929
• මහාවංශය සිංහල - බෞද්ධ සංස්කෘතික මධ්‍යස්ථානය.
• The Mahavamsa or The Great Chronicle of Ceylon, Translated into English by Wilhelm Geiger, 1950
• Mahavamsa The Great Chronicle of Sri Lanka, An Annotated new translation with Prolegomena by Ananda W. P. Guruge, 2005.
• මහාවංශය, ප්‍රථම භාගය, මොග්ගල්ලාන සංස්කරණය, සිංහල අනුවාදය - අරුණ තලගල
• පූජාවලිය. පණ්ඩිත වේරගොඩ අමරමෝලි නා හිමියන්ගේ සංස්කරණය, 1953.
• Ancient Irrigation Works in Ceylon, Part One, R.L. Brohier, 1934
• වැව, උදුල බණ්ඩාර අව්සදහාමි, 2015
• ලක්දිව පුරාතන වාරිමාර්ග, ආර්. එල්. බ්‍රෝහියර්, පරිවර්තනය එල්. පියසේන, 2001
• සිංහල විශ්වකෝෂය, තුන්වැනි කාණ්ඩය