Showing posts with label Kothmale. Show all posts
Showing posts with label Kothmale. Show all posts

Sunday, March 15, 2020

වනාන්තරයේ සැඟවුණු බූ ඇලේ ආරම්භය සොයා...

පැරණි සිංහල වාරි ඉංජිනේරුවන් ඉතිහාසයේ කිසියම් යුගයක තොටුපොල කන්දෙන් ඇරඹෙන කුඩා දිය පාරවල් 6 ක් ඔස්සේ දඹගස්තලාව ඔයට යායුතුව තිබූ ජලය කිලෝමීටර 11 පමණ ඇල මාර්ගයක් ඔස්සේ තොටුපොල කන්ද ප්‍රදේශයේ සිට ගෙනවිත්, පට්ටිපොල දුම්රිය ස්ථානයට මීටර 150 පමණ දකුණින් පොළව යටින් තැනූ මීටර 221 ක් පමණ දිගු උමගක් මාර්ගයෙන් කුඩා ඔය හරහා උමා ඔය නිම්නයට යොමුකරවීම පිළිබඳව මෙයට පෙර ලිපියකින් තොරතුරු ඉදිරිපත් කලෙමි. මේ සමග ඉදිරිපත් කරන වීඩියෝව බූ ඇල නමින් හැඳින්වෙන එම උමං මාර්ගයට ජලය ගෙන එන ඇල මාර්ගයේ ආරම්භය එනම් ස්වභාවික දිය පහරක් පැරණි අමුණකින් හරස් කල ස්ථානයේ සිට පට්ටිපොල - හොර්ටන් තැන්න (පැරණි නම මහඑලිය මාර්ගය දක්වා වනාන්තරය මැදින් ගලායන ඇල මාර්ගයේ රූප රාමු සහ බූ ඇල උමං මාර්ගය පිහිටි පට්ටිපොල දුම්රිය ස්ථානය අසල රූප රාමු වලින් සමන්විතය. කෙසේ නමුත් මේ බූ ඇල පිළිබඳව සහ එහි විශ්මිත වාරි තාක්ෂණය පිළිබඳව දැන ගැනීම උදෙසා පෙර ලිපිය කියවීම වැදගත් වේ (එම ලිපිය කියවීමට Link>>)
මහ එලිය (හොර්ටන් තැන්න ) සහ බූ ඇල අමුණේ පිහිටීම (විශාල කර බැලීමට සිතියම මත ක්ලික් කරන්න)
ස්ථානයේ සිදු කල ගවේෂණයට අනුව එම පැරණි අමුණ තිබූ ස්ථානය පහත සිතියමේ A ලෙසින් නම් කර ඇති අතර එහි GPS කියවීම 6°50.574'N, 80°48.729'E වේ. උස මුහුදු මට්ටමේ සිට මීටර 2143 කි. ඉහත ලිපියෙන්ද දක්වා ඇති පරිදි එම ස්ථානයේ වර්තමානයේ පැරණි අමුණ දැකිය නොහැකි අතර කොන්ක්‍රීට් යොදා සැකසූ අමුණක් ඉදිකර ඇත. එතැන් සිට ඇල මාර්ගය අතරින් පතර එහි පැති බැමි කොන්ක්‍රිට් යොදා සවිමත් කර ඇති මුත් බොහෝදුරට ස්වභාවික ලෙසින් භූමිය මතින් ගලා යයි. 
බූ ඇලේ අමුණ පිහිටි ස්ථානය (A) සහ එහි ගමන් මාර්ගය .  D ලෙසින් සලකුණු කර ඇති ස්ථානයේදී එය පට්ටිපොල - හොර්ටන්තැන්න මාර්ගය හරහා යයි (විශාල කර බැලීමට සිතියම මත ක්ලික් කරන්න)
එම ඇල මාර්ගය 6°50.575'N, 80°48.899'E වන ස්ථානයේදී එනම් පට්ටිපොල - හොර්ටන්තැන්න මාර්ගයේ (B512) 21 වන සහ 22 සැතපුම් කණු අතර පිහිටි දෙවන වංගුව අසලදී මාර්ගය හරහා යන අතර (මුහුදු මට්ටමේ සිට 2103m පමණ උසකින්) එතැන් සිට තවත් කිලෝමිටර් 11 පමණ දුරක් වනාන්තරය මැදින් ගමන් කර නැවත පට්ටිපොල වන නිවහන අසලදී (6°51.234'N, 80°49.880'E) ඉහත මාර්ගය අසලින් ගමන් කරයි (පහත සිතියමේ E). එම ස්ථානය මුහුදු මට්ටමේ සිට මීටර 1895 උසින් පිහිටා ඇත.
මෙහි X ලෙසින් ලකුණු කර ඇති ස්ථානයේදී දඹගස්තලාව ඔය B512 මාර්ගය හරහා යන අතර E නම් ස්ථානයේදී බූ ඇල නැවත එම මාර්ගය අසලින්ම ගමන් කරයි. (විශාල කර බැලීමට සිතියම මත ක්ලික් කරන්න)
වර්තමානයේදී පැරණි බූ ඇල හෙවත් උමං මාර්ගය පෙර ලිපියේද දක්වා ඇති පරිදි 41m පමණ වන අතර (1862 දී පමණ හෝල්ස් සිදු කල මැනීම් වලට අනුව එවකට එය 221m දිගට තිබී ඇත ) GPS කියැවීම 6°51.247'N, 80°49.901'E වන ස්ථානයේදී (පහත සිතියම් වල F ලෙසින් ලකුණු කර ඇත) එය දුම්රිය මාර්ගය යටින් ගමන් කරන උමං මාර්ගය තුලට ඇතුළු වේ. එය නැවත 6°51.251'N, 80°49.919'E ස්ථානයේදී (පහත සිතියම් වල G ලෙසින් ලකුණු කර ඇත) ඉන් පිටවී කුඩා ඔය එක්වේ.
(විශාල කර බැලීමට සිතියම මත ක්ලික් කරන්න)

(විශාල කර බැලීමට සිතියම මත ක්ලික් කරන්න)

(විශාල කර බැලීමට සිතියම මත ක්ලික් කරන්න)
මූලාශ්‍ර
  • Ancient Irrigation Works in Ceylon, Part three, R.L. Brohier, 1935
  • ලක්දිව පුරාතන වාරිමාර්ග, ආර්. එල්. බ්‍රෝහියර්, පරිවර්තනය එල්. පියසේන, 2001
  • Watery Arteries of Sri Lanka, Tributaries of the Principal Rivers, W.J. Samuel 2006
  • Pattipola Bu Ala - An Exceptional Design of Ancient Sinhala Hydraulic Engineering, Sudath Gunesekara, Journal of The Royal Asiatic Society of Sri Lanka, New Series Volume L, 2004
  • The national Atlas of Sri Lanka, Survey Department, 2007

Sunday, February 9, 2020

ගිරිකුළු විනිවිද පොළව යටින් ජලය තොටුපොල සිට උමා ඔයට ගෙන ගිය අභිරහස් බූ ඇල

අඹේවෙල
පහත සිතියමේ කොළ පැහැයෙන් ලකුණු කර ඇති දඹගස්තලාව ඔය සහ දම් පැහැයෙන් සලකුණු කර ඇති උමා ඔය යනු මහවැලි ගඟේ ඉහල ජල පෝෂක ප්‍රදේශයේදී එය පෝෂණය කරන අතු ගංගා දෙකකි. දඹගස්තලාව ඔය බ්ලැක් පූල් හෙවත් අඹේවෙල ජලාශය හරහා නැගෙනහිර දෙසට ගමන් කර Holbrook ප්‍රදේශයේදී ආගර ඔය හෙවත් අග්‍රා ඔය සමග එක්වේ. අග්‍රා ඔය තලවකැලේ අසලදී නානු ඔය සමග එක්වී කොත්මලේ ඔය බවට පත්වේ (වර්තමානයේ ඉහල කොත්මලේ ජලාශය ඉදිකර ඇත්තේ මෙම ස්ථානයේය). කොත්මලේ ඔය එයට එක්වන පැන්න ඔය හෙවත් පූනා ඔය සමග එක්වී කොත්මලේ  ඔය ජලාශය නිර්මාණය කරමින් උලපනේ අසලදී මගවැලි ගඟේ ප්‍රධාන ජල ධාරාවට එක්වේ. මෙහි  දම් පැහැයෙන් දැක්වෙන උමා ඔය සිය ගමන ආරම්භ කරනුයේ දඹගස්තලාව ඔයේ ගමන් මගට විරුද්ධ දිශාවට එනම් නැගෙනහිර දෙසට ගමන් කරමිනි. දිගු ගමන් මගක ගොස් එය කොත්මලේ ජලාශයේ සිට ගම්පොල, පේරාදෙණිය, මහනුවර ආදී ඓතිහාසික නගර සහ අවසානයේ වික්ටෝරියා, රන්දෙනිගල ආදී ජලාශ හරහා එවැනිම දිගු ගමනක් යන මහවැලි ප්‍රධාන ජල ධාරාව සමග එක්වන්නේ රන්ටැඹේ ජලාශයෙනි.
විශාල කර බැලීමට සිතියම මත ක්ලික් කරන්න

මහඑලිය හෙවත් හොර්ටන් තැන්නේ පිහිටි මෙරට තුන්වෙනියට උසම කඳු මුදුන (2357 m) වන තොටුපොල කන්ද සහ එහි සිට ගිණිකොන දෙසට (ඔහිය දෙසට) විහිදෙන කඳු පන්තිය වසා ගත් කඳුකර වනාන්තර වලින් පැන නගින දිය දහරා දඹගස්තලාව ඔය මෙන්ම උමා ඔයේ ඉහල ජලධාරා ප්‍රදේශයේ අතු ගංගාවක් වන කන්දේපුහුල්පොල කඳුරද පෝෂණය කරයි. හොර්ටන් තැන්නේ සිට පට්ටිපොල දෙසට යෑමේදී මාර්ගයේ තොටුපල කන්දට වම් පසින් පිහිටි කඳු පන්තියද අග්‍රා ඔය සහ දඹගස්තලාව ඔය දෙකෙහිම වැදගත් ජල පෝෂක ප්‍රදේශ ලෙස හඳුනාගත හැක.

ඉහත සිතියමේ භූ විෂමතාවය දෙස විමසිල්ලෙන් බැලූ විට දිස්වන තවත් එක් වැදගත් කරුණක් වන්නේ දඹගස්තලාව ඔය ඉහල සානුවක පිහිටා තිබෙන අතර උමා ඔය පිහිටනුයේ සාපෙක්ෂව උසින් අඩු කඳු පාමුලක බවය. මේ ලිපියේ ඉදිරියට විස්තර වන පැරණි වාරිමාර්ග තාක්ෂණික විශ්මය තේරුම් ගැනීමට ඉහත කෙටියෙන් දැක්වූ කරුණු මනාව අවබෝධ කරගැනීම වැදගත් වේ. විශේෂයෙන්ම දඹගස්තලාව ඔය සහ උමා ඔය එකිනෙකට ආසන්නයේ වුවද, එකක් අනෙකින් මනාව වෙන්ව පිහිටි, ප්‍රතිවිරුද්ධ දිශාවන් ඔස්සේ ජල වහනය සිදුවන, එසේම උස් මට්ටම් දෙකකින් පිහිටි ගංගා නිම්න දෙකක් බව වටහා ගැනීම වැදගත් වේ. වෙනත් ආකාරයකින් විස්තර කලහොත් පට්ටිපොල දුම්රිය ස්ථානයේ සිටින කපුටෙකුට මිනිත්තු කිහිපයකින් දුම්රිය මාර්ගයෙන් අනෙක් පස පල්ලමෙන් ආරම්භ වන කුඩා ඔය (උමා ඔයේ ප්‍රධාන අතු ගංගාවක් වන අඹේවෙල ඔයට එහි දකුණු ශාඛාවක් ලෙසින් කුඩා ඔය එක්වේ.) දෙසට යා හැකි මුත්   දුම්රිය ස්ථානය අසලම වූ දඹගස්තලාව ඔයේ සිටින මාලුවෙකුට එම දුර යෑමට අඹේවෙල ජලාශය - අග්‍රා ඔය - කොත්මලේ ඔය - කොත්මලේ ජලාශය - උලපනේ - ගම්පොල - පේරාදේණිය - මහනුවර - පොල්ගොල්ල - වික්ටෝරියා, රන්දෙණිගල, රන්ටැඹේ ජලාශ පසු කරමින් උමා ඔයට පිවිස එහි ඉහලට තවත් එවැනිම දුරක් බෝගොඩ, ඇටම්පිටිය, වැලිමඩ ඔස්සේ පිහිනා යා යුතුය.
තොටුපොල කන්ද
එහෙත් පැරණි සිංහල වාරි ඉංජිනේරුවන් ඉතිහාසයේ කිසියම් යුගයක තොටුපොල කන්දෙන් ඇරඹෙන කුඩා දිය පාරවල් 6 ක් ඔස්සේ දඹගස්තලාව ඔයට යායුතුව තිබූ ජලය කිලෝමීටර 11 පමණ ඇල මාර්ගයක් ඔස්සේ තොටුපොල කන්ද ප්‍රදේශයේ සිට ගෙනවිත්, පට්ටිපොල දුම්රිය ස්ථානයට මීටර 150 පමණ දකුණින් පොළව යටින් තැනූ මීටර 221 ක් පමණ දිගු උමගක් මාර්ගයෙන් කුඩා ඔය හරහා උමා ඔය නිම්නයට යොමුකර ඇති බව මෙය කියවන බොහෝදෙනෙකුට මින් පෙර නොඇසූ පුවතක් විය හැක. රජරට සහ රුහුණු රට පැරණි වාරි තාක්ෂණික විශ්මයන් බොහෝ දෙනෙක් යම් පමණකට වුවද අසා ඇති මුත් ඉහල කඳුකරයේ එවන් නිර්මාණ කර ඇති බව අසා ඇත්තේ ක්ෂේත්‍රය පිළිබද උනන්දුවක් ඇති අතලොස්සකි. R.L. බ්‍රොහියර් සිය පැරණි වාරි තාක්ෂණය සම්බන්ධ ග්‍රන්ථයේ වර්ෂ 1857 දී ඔහුට පෙර එම වාරිමාර්ගය පිළිබඳව මුල් වරට  සොයාගත් ඌව පලාතේ ආණ්ඩුවේ ඒජන්ත ධූරය දැරූ බේලි (Bailey) සහ ප්‍රසිද්ධ වැඩ දෙපාර්තමේන්තුවේ (Public Work Department) ඉංජිනේරුවෙකු වූ විලියම් හෝල්ගේ (William Hall) විස්තර ඉදිරිපත් කර ඇති අතර, 2004 වසරේදී සුදත් ගුණසේකර මහතා රාජකීය ආසියාතික සංගමයේ සඟරාවට එහි වර්තමාන තත්වය සහ වාරි තාක්ෂණය පිළිබඳව තොරතුරු ඉදිරිපත් කර ඇත.

ස්වභාවදහමේ නියමයන්ට එරෙහිව වසර පුරා උණුසුම් ඌව නිම්නයේ කෙත් බිම් වලට ජලය සපයන කෘතිම දියදහරේ ප්‍රභවය සොයා බේලි 1857 වසරේදී දිය පාරේ දල බෑවුම දිගේ ඉහලට නැගි විට ඔහුට දැක ගැනීමට හැකි වී ඇත්තේ ජල ප්‍රභවය තිරුවාණා-බොරලු පසේ කණින ලද උමගකින් මතු වන බවය. එම උමග දිගේ ගමන් කල ඔහු බාධක කඳු වැටියේ අනිත් පසින් මතු වී ඇත. මෙම ඇල පිළිබඳව යම් අදහසක් එකල මේ ප්‍රදේශ වාසීන්ට වූ බවට බේලිගේ විස්තරයෙන් ගම්‍ය වේ.. මක්නිසාද යත් එම ජලයේ ප්‍රභවය බූ ඇලකින් (එනම් භුගත ඇල මාර්ගයකින්) වූ බවට ඔවුන් අතර වූ විශ්වාසයයි. ඉන්පසු එයට සම්බන්ධ ඇල මාර්ගය දිගේ සැතපුමක් පමණ දුර ගිය ඔහුට එයට ජලය ගලා එන්නේ තොටුපොල කන්දෙන් පැන නැගී කොත්මලේ නිම්නය දෙසට ගලා ගිය දොල පාරකින් බව හඳුනාගැනීමට හැකිවිය.
බූ ඇල උමං මාර්ගයට ජලය ගෙන එන 11km දිග පැරණි ඇල මාර්ගය පැරණි අඟලේ සිතියමක සටහන් කර ඇති ආකාරය. කොළ පැහැයෙන් නැවත සලකුණු කර ඇත්තේ එම ඇල මාර්ගය පෝෂණය කරන තොටුපොල කන්දෙන් එකතු වන දිය පහරවල් (තොටුපල කන්ද සහ ඇල මාර්ගය අතර) සහ බූ ඇල උමං මාර්ගයෙන් පිටවී ජලය උමා ඔයට එක් වීමට කුඩා ඔයට මුසු වන ස්ථානයේ සිට කුඩා ඔයයි (සිතියමේ ඉහල දකුණ). රතු පැහැයෙන් බූ ඇල උමං මග සලකුණු කර ඇත.
එහෙත් එම දොල පාරෙන් පමණක් එතරම් විශාල ජල කඳක් පහල ඌව ප්‍රදේශයට ලැබීමට නොහැකි බවත්, අනෙක් අතට එවන් කුඩා ජල හැරවුමකට බූ ඇල වැනි විශාල වෙහෙසක් දරා කල යුතු වාරි නිර්මාණයක් කිරීම වැදගත් නොවන බවටත් ඔහුට හැඟිනි. ගැටළුව විසදීමට නොහැකිවම බේලි සහකාර යටත්විජිත ලේඛම් (Assistant Colonial Secretary) ලෙස පත්වීම් ලැබ ඌවෙන් නික්ම ගිය හෙයින් වසර 5 කට පසු එම 'බූ ඇලේ අභිරහස' විසදනු ලැබුවේ විලියම් හෝල්ස් විසිනි. බේලි නැවතුනු ස්ථානයට ඔබ්බෙන් එහි කණ්ඩියේ සිදුවූ විශාල නාය යෑමක් හේතුවෙන් ඇල මාර්ගය අවහිර වී තිබූ මුත් නාය ගිය කොටසට එපිටින් තවත් කිලෝමීටර 6 ක් පමණ දුරට ඇල මාර්ගය හඳුනාගැනීමට සහ එය නැවත පිලිසකර කිරීමට ඔහුට හැකිවිය. ඔහු හඳුනාගත් පරිදි ස්වභාවික ලෙසින් දඹගස්තලාව ඔයට එක්වී ලිඳුල හරහා කොත්මලේ නිම්නයට එක්වීමට තිබූ විශාල දොල පහරවල් 5 ක්ම එම ඇල මාරගය හේතුවෙන් පහල ඌව දෙසට සිය ජලය මුදා හරියි.
නූතන මෙට්‍රික් සිතියම් වල ඇල මාර්ගය ඉහත අඟලේ සිතියමේ මෙන් ඇල මාර්ගයක් ලෙසින් සලකුණු කර නැති මුත් දිය පාරක් ලෙසින් ලකුණු කර ඇත (මෙහි නිල් පැහැයෙන් මතු කර ඇත) අගලේ සිතියමේ නොමැති එම ඇල මාර්ගයට තොටුපොල දෙසින් එකතු වන දිය දහරා 6 ක් පමණ මෙට්‍රික් සිතියමේ ලකුණු කර ඇත ( මෙහි කොළ පැහැයෙන් මතු කර ඇත.). දම් පැහැයෙන් මතු කර ඇත්තේ දඹගස්තලාව ඔයට එක් වන දිය පාරවල්ය. රතු පැහැ කඩ ඉර මගින් බූ ඇල උමං මාර්ගය පිහිටි කොටසද ඉන්පසු කොළ පැහැයෙන් කුඩා ඔයද ලකුණු කර ඇත.
70 දශකයේ මහවැලි ව්‍යපෘතියේ ආරම්භය සනිටුහන් කරමින් පොල්ගොල්ලේදී එහි ජලය වේල්ලක් ආධාරයෙන් හැරවීමට සියවස් ගණනාවකට පෙර අපේ පැරන්නන් මේ ආකාරයෙන් මහවැලි ඉහල ජල පෝෂක ප්‍රදේශයේ ජලය උමගක් මාර්ගයෙන් පහල ඌව ප්‍රදේශයට හරවා ඇත. බූ ඇල ඔස්සේ ගොස් කුඩා ඔයට එකතු වන ජලය ඉන්පසු එහි දකුණු සහ වම් ඇලවල් ඔස්සේ පිළිවෙලින් ගල්කන්දේ සිට අගම්පොඩිගම දක්වාත්, ලන්දේවෙල සහ බිබිලේගම ප්‍රදේශත් පෝෂණය කරයි. එපමණක් නොව ඉන් පහල උමා ඔය - බත්මැඩිල්ල ඇල ඔස්සේ වගා කෙරෙන කෙත්වතු වලටද අමතර ජල ධාරාවක් වසර පුරා ගෙන යයි.

බූ ඇල - එදා
හෝල්ස් සිදුකල මැනීම් වලට අනුව ඒ වන විට බූ ඇලේ දිග මීටර 221 කි. එහි උමං දොර මීටර 3.48 ක විශ්කම්භයකින් යුක්තව කඳු වැටියේ මුදුනේ සිට මීටර 12 පහලින් ආරම්භ වී ඇත. ඔහු සිදුකල ගවේෂණ මගින් තව දුරටත් සොයාගැනීමට හැකිවී ඇත්තේ බූ ඇලේ දිගට ඉහල සිට පතල් (Shafts) 5 ක් පහලට හාරා ඒවා සම්බන්ධ කරමින් උමග ඉදිකර ඇති බවය. ඔහු පවසන්නේ ඒ වන විට අවම වශයෙන් උමග ඉදිකර ශතවර්ෂ 2-3 ක් පමණ වත් ගෙවී ගොස් තිබූ මුත් කිසිදු පෙදරේරු කටයුත්තක් හෝ වැස්මක් නොමැතිව එය මනාව ආරක්ෂා වී තිබූ බවය.

බූ ඇල - අද
අඩි 40 පමණ ඇල මාර්ගය තුලට බැස සුදත් ගුණසේකර මහතා 2003 වසරේ මෙම බූ ඇල උමග පිළිබඳව සොයා බලන විට එහි විවරය ගල් යොදා මෑතක සිදු කල එකක් බව පෙනී ගොස් ඇත. උස මීටර 0.91 ක්,සහ පළල මීටර 0.6 ලෙසට එහි විවරය කුඩා වී තිබී ඇති අතර එහි ඇතුලතද ගල් යොදා නිමවා තිබී ඇත. බටහිර කොටසේ උමගට පෙර වූ ඇල මාර්ගය බොහෝවිට දැනට විනාශ වී ඇති පෙර බූ ඇල උමගේම කොටසක් විය හැකි බවත් මීටර 51.8 වූ එම කොටසද මුළුමනින්ම පැති සහ පතුලද ඇතුලත්ව කොන්ක්‍රීට්  යොදා සකසා තිබී ඇති බවත් හෙතෙම වැඩිදුරටත් සඳහන් කරයි. බටහිර දෙසින් ජලය ඇතුළු වන කොටස මෙන් දෙගුණයකට වඩා පහලින් නැගෙනහිර දෙසට ජලය පිටවන විවරය දැකගැනීමට හැකිමුත් එයට ලගාවීම අසීරු වූ බව ඔහු සඳහන් කරයි. නැගෙනහිර කොටසේ ඇල මාර්ගය ගැඹුරු දිග ගලියක් ලෙසින් තිබී ඇත. ඔහුට අනුව වර්තමානයේ බූ ඇල උමගේ ඉතිරි වී ඇති කොටස මීටර 41 පමණක් වූ බෝක්කුවක් පමණි. එහිද පෙර මීටර 3.48 ක විවරයක් වූ උමග මෙලෙස කුඩා කිරීම, ඒ මතින් යෙදී ඇති දුම්රිය මාර්ගය ඉදිකිරීමේදී එහි ආරක්ෂාව උදෙසා සිදු කල නැවත ආපසු හැරවිය නොහැකි විශිෂ්ඨ පෞරාණික වාරි තාක්ෂණික විනාශයක් ලෙසින් අද වනවිට ඉතිරි වී ඇත.

බූ ඇලට ජලය ගෙන එන ඇල මාර්ගයේ ප්‍රභවය
පට්ටිපොල සිට මහඑලිය හෙවත් හොර්ටන් තැන්න දක්වා යාමේදී මාර්ගයේ 21 වන කිලෝමීටර කණුව පසු කර ඉදිරියට ඒමේදී හමුවන සිව්වන වංගුව අසලින් මාර්ගයට සමාන්තරව පහලට ගලා  බසින කුඩා දියදහර බූ ඇල දක්වා ජලය ගෙනයන ඇල මාර්ගයේ ආරම්භය බව පැරණි අඟලේ සිතියම් සහ මෙට්‍රික් සිතියම අධ්‍යයනය කලවිට හඳුනාගත හැක. එහෙත් සුදත් ගුණසේකර මහතා පවසන්නේ එම මාර්ගයේ 20 සහ 21 කිලෝමීටර කණු අතර එහි ප්‍රභවය ඇති බවත්, 20 වන කිලෝමීටර කණුව ආසන්නයේ වූ වංගුව අසල මාර්ගයේ දකුණු පසින් එහි අමුණ දැකගත හැකි බවත්ය. තවද ඉන්පසු හමුවන වංගුවට මදක් පහලින් ඇල මාර්ගය පාර හරහා යන බව ඔහු වැඩිදුරටත් සඳහන් කරයි. එතැන් සිට ඇල මාර්ගය දිගේ විනාඩි 10 ක දුරින් පැරණි අමුණ ඇති බවත් ඔහු පවසයි. නමුත් එය 1981 වසරේදී පමණ ප්‍රතිශංස්කරණය කර ඇත. බැලූ බැල්මට මේ කරුණු ඉහත සිතියම් වල දැක්වෙන තොරතුරු සමග එකඟ නොවන මුත් පසු කාලීන ප්‍රතිසංශ්කරණය කිරීම් නිසා එසේ වෙනස් වූවා වන්නටද පුළුවන.ස්ථානීය තොරතුරු විමසීමෙන් ඉදිරියේදී ඒ පිළිබඳව වැඩිදුර විස්තර ඉදිරිපත් කිරීමට බලාපොරොත්තු වෙමි.

සිතියම් වල මෙම ඇල මාර්ගය ආරම්භ වන ස්ථානය රාජසිංහ ගම ලෙසින් හඳුන්වා ඇත. වර්තමානය වන විට මේ ආසන්නයේ කිසිදු ගම්මානයක් නොමැති මුත් එනමින් මෑතක් වනතුරු ගම්මානයක් තිබූ බවත් එය පැරණි ගම්මානයක් වීමට බොහෝදුරට ඉඩ ඇති බවත් පෙනේ.

මුහුදු මට්ටමේ සිට මීටර් 2133 ක පමණ උසකින් ආරම්භ වන මෙම ඇල මෙරට උසම ස්ථානයක ඉදි කල පැරණි ඇල ලෙස හඳුනාගත හැක. එහි සිට මීටර 304 ක් පමණ පහලින් පිහිටි කෙලින් දුර කිලෝමීටර 2.4 පමණ වූ බූ ඇල දක්වා ජලය ගෙන යන ඇල මාර්ගය කිලීමීටර 11 පමණ වූ දුෂ්කර හෙලක් ඔස්සේ ඉදිකර ඇත (ඉහත සිතියම බලන්න )

බූ ඇල ආරම්භ කල යුගය
සුදත් ගුණසේකර මහතා අනුමාන කරන්නේ ක්‍රි.ව. 1300 ත් 1350 අතර කාලයේ පහත රට වියලි කලාපයේ සිට ඉහල ඌව ප්‍රදේශයට සිදුවූ ජන සංක්‍රමණ සමග මෙම බූ ඇල සහ එයට ජලය සපයන ඇල මාර්ගය ආරම්භ වන්නට ඇති බවය. එහෙත් ඊට පෙර කාලයකට වුවද එහි ආරම්භක කාලය ගෙන යා හැක්කේ ඊට පෙර  යුගයන්හි වුවත් පැරණි මලය රටට අයත් මෙම ප්‍රදේශ වල ජනයා වාසය නොකල බවට වඩා වාසය කල බවට ඇතැම් සාධක හමුවන බැවිනි. ලිපිය දිග වැඩිවන බැවින් ඒ පිළිබඳව මෙහිදී කරුණු ඉදිරිපත් නොකරන මුත් මෙම බ්ලොග් අඩවියේ පෙර පලවූ ඇතැම් ලිපි  වල ඒ සම්බන්ධ කරුණු ඉදිරිපත් කර ඇත.
තොටුපොල කඳු මුදුනේ පිහිටි නෙළු මලින් වැසී ගිය වලාකුළු වනාන්තරය
ඉහත විස්තර සියල්ල විමසා බැලීමේදී පැහැදිලි වන්නේ නිරිත දිග මෝසමෙන් වසරේ ජුනි සිට නොවැම්බර් දක්වා කාලයේ අධික වර්ෂාපතනයක් ලබන තොටුපල කන්ද ප්‍රදේශයේ සිට නිරිත දිග මෝසම් සුලං මුවාවේ වූ සාපෙක්ෂව වියලි පහල ඌව ප්‍රදේශයේ උමා ඔය ද්‍රෝණිය සශ්‍රිකවත් කිරීම මෙම පැරණි වාරි ව්‍යාපෘතියේ අරමුණ වූ බවය. ඇත්ත වශයෙන්ම මහඑලිය ප්‍රදේශයට අඩු වැඩි වශයෙන් වසර පුරාම වැසි ලැබෙන අතර එහි පිහිටි පතන් බිම් සහ වලාකුළු වනාන්තර (Cloud Forests) වැසි නොලැබෙන කාලයන්හිත් පෙර ලැබුණු ජලය ගබඩා කරගෙන ක්‍රමාණුකූලව ඒවා මුදා හරින ජල ගබඩා ලෙස ක්‍රියා කරයි. මේ කරුණු සහ ප්‍රදේශයේ භූ විෂමතාවය පිළිබඳව පැහැදිලි අවබෝධයක් නොමැතිව ඉහත විස්තර කල ආකාරයේ වාරි තාක්ෂණික ව්‍යාපෘතියක් සැලසුම් කර සියවස් ගණනාවක් පුරා ක්‍රියාත්මක වන පරිදි ඉදිකිරීම පහසු කාර්යයක් නොවේ. ඒ විස්මිත ක්‍රියාව සිදු කල දැනුම් පද්ධතිය පමණක් නොව අවිධිමත් සංවර්ධනය හේතුවෙන් ඒ පිළිබඳව වූ ජීවමාන සාක්ෂිද සැලකිය යුතු තරමින් විනාශ වී ඇත. එම විනාශයට වගකිව යුතු ඉංග්‍රීසි පාලකයන්ගේ ඇතමෙකු ලියා තැබූ සටහන් පමණක් අද වන විට එවන් තාක්ෂණයකින් පැරණි සිංහලයා සමත්කම් දැක්වූ බවට සාක්ෂ්‍යය ලෙස ශේෂ වී ඇත.

බූ ඇල පිළිබඳව කල කෙටි වීඩියෝ වාර්තාව බැලීමට >>

මූලාශ්‍ර
  • Ancient Irrigation Works in Ceylon, Part three, R.L. Brohier, 1935
  • ලක්දිව පුරාතන වාරිමාර්ග, ආර්. එල්. බ්‍රෝහියර්, පරිවර්තනය එල්. පියසේන, 2001
  • Watery Arteries of Sri Lanka, Tributaries of the Principal Rivers, W.J. Samuel 2006
  • Pattipola Bu Ala - An Exceptional Design of Ancient Sinhala Hydraulic Engineering, Sudath Gunesekara, Journal of The Royal Asiatic Society of Sri Lanka, New Series Volume L, 2004
  • The national Atlas of Sri Lanka, Survey Department, 2007

Saturday, June 2, 2018

ජෝන් ඩේවි සමග රුවන්වැල්ලෙන් නුවරඑළිය පතනට...

බදුල්ලේ සිට මහනුවරට තිබූ පැරණි මාර්ගයක් පිළිබඳව වූ පෙර ලිපියකදි ජෝන් ඩේවි පිළිබඳව සහ මැක්ඩොනල්ඩ් බලකොටුවේ සිට මහනුවර දක්වා ඔහු ගමන් කල මාර්ගය පිළිබඳව විස්තර ඉදිරිපත් කලෙමි. එම ලිපිය කියවීමට>> Mcdonald සිට මතුරටට, ඩේවි ගිය මග ඔස්සේ..
එහිදි ඩේවි මැක්ඩොනල්ඩ් බලකොටුවට කතරගම දෙස සිට සහ කොත්මලේ දෙස සිට අවස්ථා දෙකකදි පැමිණි බව සඳහන් විය. මේ ලිපිය ඔහු කොත්මලේ දෙස සිට මැක්ඩොනලඩ් බලකොටුවට පැමිණි මාර්ගය පිළිබඳවයි.

1819 අගෝස්තු 29 වන දින කොළඹින් පිටත් වන ඩේවි රුවන්වැල්ල (Ruwenwelle) දක්වා ආණ්ඩුකාර බ්‍රවුන්රිජ් සහ එම ආර්යාව සමග ගමන් කල අතර එම මාර්ගය පැරණි කොළඹ-මහනුවර මාර්ගයම වේ. තවද ඩේවි මෙම කොටසේදී එම මාර්ගය පිළිබඳව විස්තර ඉදිරිපත් නොකර රුවන්වැල්ලේ සිට මැක්ඩොනල්ඩ් කොටුව දක්වා ඔහුගේ ගමන් මග පිළිබඳව පමණක් තොරතුරු ඉදිරිපත් කරන බැවින් සහ පැරණි කොළඹ-මහනුවර මාර්ගය පිළිබඳව ඉදිරියේදි වෙනම ලිපියකින් කරුණු ඉදිරිපත් කිරීමට බලපොරොත්තු වන බැවින් අපද ඔහු අනුගමනය කරමින් රුවන්වැල්ලේ සිට ඉදිරියට මාර්ගය ගැන පමණක් විමසා බලමු.

අගෝස්තු 23 වන දින රුවන්වැල්ලෙන් පිටත් වන ඩේවි එම දිනය තුල සැතපුම් 10 ක පමණ දුර ගමන් කර පහල බුළත්ගම (Lower Boulatgamme) පලාතට අයත් ගනේපල්ලට (Ganepali) ලඟා වේ. එම මාර්ගය මද වශයෙන් කඳු සහිත දුෂ්කර මාර්ගයක් බවත්, එහි වගා කල ප්‍රදේශ එතරම් හමු නොවූ බවත්, රැවන්වැල්ල අසල ප්‍රදේශයෙ හැරුන විට ජනයා පදිංචි වි සිටි ස්ථාන ඉතාමත් අඩු බවත් ඩේවි පවසයි. මාර්ගයේ බොහෝ දුරක් ඝනව වැඩුන බඩවැටි සහ වනාන්තරය පමණක් වරින් වර හමු වූ අතර, අලි ඇතුන් බහුල වනාන්තරයේ ප්‍රධාන වශයෙන් වේවැල් විශේෂයක් බහුලව දක්නට ලැබුන බවත් ඔහු වැඩිදුරටත්  විස්තර කරයි.

කෙසේ නමුත් ඔහුට අලි සිටි බවට සලකුණු විනා එකදු අලියෙක්වත් හමු වී නොමැත. මෙහිදි මාර්ගයේ ගමන් කරන විට වල් අලි උවදුරින් බේරිම උදෙසා යොදා තිබූ සරල එහෙත් ඵලදායි උපක්‍රමයක් ඩේවි විස්තර කරයි. එනම් පටු අඩි පාරක් වූ මාර්ගයේ හරහට පොළවේ සිට අඩි 5 පමණ උසින්  තැනින් තැන කණුවක් හෝ දෙකක් බැඳ තැබීමයි. මිනිසුන් හෝ සතුන් තනාගත් මාර්ග වල පමනක් යා හැකි තරමට ඝන වූ මේ වනයේ එවන් පටු අඩි පාරක හරහට ඇති එවැනි කපොල්ලක් යටින් මිනිසෙකුට පහසුවෙන් පැන ගත හැකි මුත්, ඔහුව හඹා එන අලියෙකුට එය ලේසි පහසු කාර්යයක් නොවේ.

එම ගමන් මගේදී ඩේවි හට කුඩා දිය පාරවල් විශාල ගනනාවක් හමුවන මුත් ඒ අතරින් ගංවතුර කාලයේදී එගොඩ විය නොහැකි තරම් තරමක විශාල ඔය වල් දෙකක් ගැන ඩේවි විශේෂයෙන් සඳහන් කරයි. රැවන්වැල්ලේ සිට සැතපුම් හතරක් පමණ ගිය විට හමුවන වේ ඔය (Wahoya) සහ එතැන් සිට තවත් සැතපුම් දෙකක් පමණ දුරකදී හමුවන එක්හිඔය (Hicke oya) යන එම ඔය වල් දෙකම කැළණි ගඟේ (Kalany ganga) අතු ගංගා බව ඩේවි නිවැරදිව පවසයි. ඒ අතරින් තරමින් විශාල වේ ඔය ඔහු එක් වරක් පමණක් තරණය කල මුත් කරදරකාරී වූ එක්හීඔය අවම වශයෙන් දහසය වතාවක්වත් තරණය කිරීමට ඔහුට සිදුවූ අතර, ඇතැම් අවස්ථා වලදි මාර්ගය එහි පත්ල හරහාද ගමන් කල බව ඩේවි විස්තර කරයි. වේ ඔය තොටුපලේ සිට සැතපුමක් පමණ දුරකදි එහි වම් ඉවුර ඔස්සේ මාර්ගය මද දුරක් වැටි තිබූ බව පවසන ඩේවි Baliakudah ella ලෙසින් ඒ අසලදි එම ගඟ හැඳින්වූ මුත් එය වේ ඔයම විය හැකියැයි පවසයි.
සිතියම 1 - රුවන්වැල්ලේ සිට ගනේපල්ලට මාර්ගය (විශාලනය කිරීමට පින්තූරය මත ක්ලික් කරන්න )
රුවන්වැල්ලේ සිට ගනේපල්ලට මාර්ගය හඳුනාගැනීම
රුවන්වැල්ල මෙන්ම ගනේපල්ලද අද දක්වා එම නම් වලින්ම හඳුනාගත හැකි ස්ථාන වේ. එම මාර්ගයේ හමුවන වේ ඔය මෙන්ම හික්කේ ඔය ලෙසින් ඩේවි හඳුන්වන එක් හී ඔයද පැරණි අඟලේ සිතියම් වල ඒ ආකාරයෙන් ලකුණු කර ඇත. ඩේවි පවසන ලෙසට මේ ස්ථාන දෙක අතර මුළු දුර සැතපුම් 10 කි. වර්තමාන මාර්ග ඔස්සේද රුවන්වැල්ලේ සිට ගනේපල්ල දක්වා දුර අඩු වැඩි වශයෙන් සැතපුම් 10 කි. පැරණි මාර්ග බොහෝවිට ගංගා නිම්න ඔස්සේ විහිදී තිබූ බවට වන උපකල්පනය ඔස්සේ ගත් කල අඩු වැඩි වශයෙන් වර්තමාන මාර්ගය වැටී තිබෙන අයුරින් රුවන්වැල්ලේ සිට කරවනැල්ල හරහා යටියන්තොටට පැමිණ යටියන්තොටින් වේ ඔය තරණය කරන මාර්ගයම පැරණි මාර්ගය වීමට බොහෝ දුරට ඉඩ ඇත. වේ ඔය එතර විමෙන් අනතුරුව මාර්ගය එහි වම් ඉවුරු ඔස්සේ මද දුරක් වැටී තිබුන බව ඩේවි පවසන බැවින් එතැන් සිට මාර්ගය වර්තමාන A7 මාර්ගයට සමාන්තරව නොයා පරුස්සැල්ල දෙසට ගොස් ඉන්පසු නවට දෙසට යොමුව විහිදුන බව පෙනේ (සිතියම 1 බලන්න). ඩේවි සඳහන් කරන Baliakudah ella හඳුනාගත නොහැක. අනතුරුව නවට අසලදී එක් හී ඔයෙන් එතෙර වී මාර්ගය බොහෝදුරට ඔය ඔස්සේ විහිදී තිබුන බව පැහැදිලි වන්නේ ඩේවි සඳහන් කරන ලෙසට එය අවම වශයෙන් 16 වතාවක්වත් එක් හී ඔය හරහා යාමට නම් එලෙස යා යුතු බැවිනි (සිතියම 2 බලන්න). එම ස්ථානයේ සිට ගනේපල්ලට ඇති කෙටිම ගමන් මගද එයයි. රුවන්වැල්ලේ සිට වේ ඔයට ඩේවි පවසන සැතපුම් 4 ඉහත අනුමාණ කල මාර්ගය ඔස්සේද ආසන්න වශයෙන් සමාන වන අතර, එතැන් සිට එක් හී ඔයට ඇති සැතපුම් 2 දුරද නිවැරදිය. වේ ඔය තොටුපලේ සිට සැතපුමක දුරකින් මාර්ගය එහි ඉවුර ඔස්සේ වැටි තිබූ බවට වන සඳහනද මේ මාර්ගයේ පැහැදිලිවම සලකුණු වේ.
සිතියම 2 - වේ ඔය දෙසින් පැමිණ එක් හී ඔයෙන් එතෙර වූ ස්ථානයේ සිට ගනේපැල්ල දක්වා එක් හී ඔය ඔස්සේ වැටී තිබෙන්නට ඇති මාර්ගය.
වල් අලි ගහණ ඩේවි සඳහන් කරන ඉහත වනාන්තර සියල්ලම පාහේ පසු කලක ඩේවිගේ රටේ ඇත්තන් ප්‍රධාන වශයෙන් රබර් වගාව සඳහාත්, තේ වගාව සඳහා සුළු වශයෙනුත් හෙලි කර ඇත.

ගනේපල්ල
පළමු දින රාත්‍රිය ඩේවි ගත කරන්නේ වනාන්තර වැස්ම සහිත අඩි දෙතුන් දාහක් පමණ උසට විහිදුනු කඳු සහිත නිම්නයක තිබූ ගනේපල්ල අම්බලමේය. එහි වහලය දින කිහිපයකට පෙර වල් අලි විසින් ගලවා දමා තිබී ඇත. ගනේපල්ල ගම මිනිසුන් 20 කට නොවැඩි ප්‍රමාණයක් ඒ වන විට වාසය කල එක්හීඔයෙන් වටවූ වෙල් යායක කෙලවර නිවාස තනා තිබූ කුඩා ගමකි.
කඳු වලින් වටවූ ගනේපැල්ල ගම (මෙම කඳු වල වනාන්තර වෙනුවට අද ඇත්තේ රබර් වගාවන්ය)
දෙවෙනි දින තුල ඩේවි ඉහළ බුලත්ගම (Upper Boulatgamme) පළාතට අයත් අඹගමුව (Ambigammue) දක්වා ගමන් කරයි. එම ගමනේදී ඔහුට දැනගන්නට ලැබුන පරිදි ඔහු ගව් 2.5 (ඩේවි පවසන ලෙසට සැතපුම් 10 පමණ දුරක්) ගමන් කර ඇත. එහෙත් ඔහු සිතන පරිදි එම දුර එයට වඩා වැඩි විය යුතුය. ගනේපල්ලේ සිට සැතපුම් 2 පමණ දුරකදි ඔහු බිබිලි ඔය (Bibile Oya) තරණය කරයි. එතැන් සිට තවත් සැතපුමක් ගිය තැන ගිරන්කිත්තෙ ඔයෙන්ද (Gerankitty oya) එතර වි සැතපුම් 4ක පමණ දුරක් ගෙවා කිතුල්ගලට (Kitoolgulle) පැමිණේ. එම ගමන් මග මුල් කොටසේදී කඳු සහිත වනාන්තර පෙදෙසක් හරහාද, ඇතැම් අවස්ථා වලදි කැළණි ගඟ ඉවුර ආසන්නයෙන්ද ගමන් කර ඇත.
කිතුල්ගල තානායම අසලදී කැළණි ගඟ
ඩේවි උදෑසන ආහාරය සඳහා කිතුල්ගල ඒ වන විට අතහැර දමා තිබූ මුරපලක නවතින අතර එහි 1818 උඩරට කැරැල්ල අවධියේ ඉංග්‍රිසි හමුදාවේ සෙබලුන් රැදී සිට ඇත. එය වගා කල තැනිතලා බිමක පිහිටා තිබූ බවත්, එම ස්ථානයේ සිට සැතපුම් 2ක දුරකදි කැළණි ගඟ යාත්‍රා කල හැකි ආකාරයේ වූ බවත් හෙතෙම වැඩි දුරටත් සඳහන් කරයි. කිතුල්ගල සිට මාර්ගය අතිශයෙන්ම දුෂ්කර කඳුකර මාර්ගයක් නමුත් දර්ශනීය පෙදෙසක් හරහා වැටී තිබූ බව ඩේවි පවසයි. එම දර්ශනය මෙන්ම කඳුකර සීත සුළං නිසා වනාන්තරය හරහා වැටි තිබූ සෙවණ සහිත මාර්ගය  ගමන් වෙහෙස දුරු කල බව ඔහු විස්තර කරයි. එක් පසකින් පහලින් පිහිටි කඳු වලින් වටවූ අඹගමුවේ වගා කල හරිත වර්ණ කුඹුරු යාය දිස්වන අතර අනෙක් පස වලාකුලින් වැසුන ශ්‍රිපාද කන්ද (Adam's Peak) සහ කේතු ආකාර කඳු මුදුන් වලින් සමන්විත එම කඳු වැටිය දිස්විය. එමෙන්ම මහවැලි ගඟට (Mahawelle river) සැතපුම් දෙකකටත් වඩා අඩු දුරක් තිබියදි, කෙහෙල්ගොමු ගඟ (Kalugammua ganga) සමග එක්වී අවසානයේ කැළැණි ගඟ බවට පත්වන මස්කෙළිය ඔයේ (Maskelli ganga) හඬ ඇසෙන, එය දකින මානයෙන් මාර්ගය වැටි තිබිණ.
ගනේපල්ලේ සිට කිතුල්ගල දක්වා මාර්ගය
ගනේපල්ලේ සිට අඹගමුව දක්වා මාර්ගය හඳුනාගැනීම
මාර්ගයේ මේ කොටසේදි ඩේවි සඳහන් කරන බිබිල ඔය, ගිරන්කිත්තේ ඔය, කිතුල්ගල, කෙහෙල්ගොමු ගඟ, මස්කෙලි ඔය මෙන්ම අඹගමුවද පැහැදිලිව හඳුනාගත හැක. ගනේපල්ලේ සිට මාර්ගය නැවතත් වර්තමාන A7 මාර්ගය දෙසට ගොස් එතැන් සිට ඒ ඔස්සේ විහිදී තිබූ බව ඩේවිගේ විස්තරය සහ ඔහු ඉදිරිපත් කරන ගනේපල්ලේ සිට බිබිලි ඔයට, එතැන් සිට  වර්තමාන කිතුල්ගල තානායම අසලින් කැළණි ගඟට වැටෙන ගිරන්කිත්තේ ඔයට සහ කිතුල්ගලට ඇති දුරවල් අඩු වැඩි වශයෙන් වර්තමාන A7 මාර්ගය ඔස්සේ ඇති දුරවල් වලට සමාන වීමෙන් වටහා ගත හැක. කෙසේ නමුත් ඩේවි සඳහන් කරන මුරපොල  පිහිටා තිබූ ස්ථානය මේ වන විට පැහැදිලි නැත.

කිතුල්ගල සිට අඹගමුවට මාර්ගයද බොහෝ දුරට වර්තමාන A7 මාර්ගය ඔස්සේ හෝ එයට සමාන්තරව තිබෙන්නට ඇති බව පෙනේ. ඩේවි පවසන අඹගමුව පෙදෙසේ කුඹුරු යාය වල් එක් පසකත් ශ්‍රි පාද කඳු වැටිය අනෙත් පසත් දිස්වන්නට ඇත්තේ ගිනිගත්හේන අසලදි වීමට ඉඩ ඇති බව පහත සිතියමේ දැක්වෙන භූ විෂමතාවය දෙස බැලූ විට පෙනේ.
කිතුල්ගල සිට අඹගමුවට මාර්ගය
ඩේවි පවසන ලෙසට කෙහෙල්ගමු ඔය සහ මස්කෙලි ඔය එක්වී සෑදෙන කැළණි ගඟ සහ මහවැලි ගඟ එකිනෙකට ආසන්නයෙන් පිහිටා ඇති අයුරු. ඔහු පවසන ලෙසට මාර්ගයේ මහවැලි ගඟට සැතපුම් 2 කටත් වඩා අඩු දුරක් තිබියදීත් මස්කෙලි ඔයේ හඬ ඇසේ
අඹගමුව 
සතර දෙසින්ම කඳු වලින් වටවූ අඹගමුව ගම්මානයට ඒ වන විට කැරැල්ල සමයේ වනයේ සැඟවි සිටි ගම්මු නැවතත් පැමිණ සිටි අතර, ඉංග්‍රිසින් විසින් විනාශ කල ඔවුන්ගේ පැරණි ගේදොර වෙනුවට වාසය කිරීම සඳහා කුඩා මඩු සාදා ගෙන සිටි බව ඩේවි හෙළි කරයි. ඉංග්‍රිසීන්ගේ මුරපොල ඒ වන විට අතහැර දමා තිබූ හෙයින් එය ගොවිපොලක් බවට පත්කරගෙන තිබී ඇත. පැරණි ගෙයක් හැර එහි තිබූ සොල්දාදුවන්ගේ නිවාස සියල්ල බිමට සමතලා වි තිබිණ. මේ ඉසව්වේදී එහි ආරම්භක කඳු මතින් පැනනැගි අලුතම පාහේ වූ මහවැලි ගඟ පැරණි මුරපොල අසලින් දනක් පමණ වතුර ඇතිව ගලා ගියේය.
සිතියම 3
පස්බාගේ
පසු දින එම මහවැලි ගඟ Kawataroo Oya සමග එක්වන ස්ථානයෙන් එතෙර වී ඩේවි සැතපුම් 8 ක් දුරින් වූ පස්බාගේ (Passbage) දක්වා ගමන් කරයි. ගඟ ගලා යන දෙසටම ඒ අසලින් වැටි තිබූ මාර්ගය වගා කර තිබූ විවෘත නිම්නය ඔස්සේ වැටි තිබිණ. කැරැල්ල සමයේ මෙහිද ගඟේ සිට මීටර් 50 පමණ ඉහල කඳු මුදුනක මහවැලි ගඟ සහ කොත්මලේ ඔය (Kotmale ganga) එක්වන ස්ථානයේ මුරපොලක් තිබී ඇත. මාස 12 කට පමණ පෙර ඩේවි රැයක් ගත කල එම ස්ථානයේ කිසිදු සලකුණක් ඒ වන විට ඉතිරි වී තිබී නැත. කැරැල්ල සමයේ සැඟව සිටි ඒ අසල පිහිටි ඉඩම් වල වගා කල ගම්මුන් ඒ වන විටත් නැවත පැමිණ සිට නැත. කිසිදු ගොඩනැගිල්ලක් නොතිබුන හෙයින් ඩේවි එදින විවෘත භූමියේ රැය ගත කරයි.
සිතියම 4 
අඹගමුවේ සිට පස්බාගේ දක්වා මාර්ගය හඳුනාගැනීම
ඩේවි අඹගමුවේ සිට මහවැලි ගඟට Kawataroo Oya නම් වූ ඔයක් එක්වන තැනකින් එතෙර වූ බව පවසයි. සිතියම් වල එම නම සොයාගත නොහැකි වුවද අඹගමුවේදි මහවැලි ගඟට එහි වම් ඉවුර දෙසින් එකතු වන ඔය, ඩේවි සඳහන් කරන ඔය බවට පහසුවෙන් හඳුනාගත හැක (සිතියම 3). තුන්වන දින ඩේවි අඹගමුවේ සිට සැතපුම් 8 ක දුරක් ගොස් ඊට පසු දින කොත්මලේ ඔය මහවැලි ගඟට එක්වන ස්ථානයෙන්  ඔරුවක ආධාරයෙන් එගොඩ වූ බව සහ මාර්ගය ගඟ ගලා යන දෙසටම ඒ අසලින් වැටී තිබූ බව පවසයි. මේ සියළු තොරතුරු වර්තමානයේ අඹගමුවේ සිට නාවලපිටිය හරහා කොත්මලේ ඔය, මහවැලි ගඟ හා එකතු වන පල්ලේගම ලෙසින් මේ වන විට හඳුන්වන ස්ථානයට නිම්නය ඔස්සේ ගමන් කරන B319 සහ ඉන්පසු AB13 යන මාර්ග වලට මැනවින් ගැලපේ. පස්බාගේ ලෙසින් ඩේවි හඳුන්වන කොත්මලේ ඔය මහවැලියට එකතු වන ස්ථානයට එම නම වර්තමානයේ ව්‍යවහාර වන බවක් නොපෙනේ. අද පස්බාගේ කෝරලය යනු මහනුවර දිස්ත්‍රික්කයට අයත් ප්‍රාදේශිය ලේඛම් කොට්ඨාශයකි. නාවලපිටිය මෙන්ම ඉහත සඳහන් කල පල්ලේගමද අයත් වනුයේ එම ප්‍රාදේශිය ලේඛම් කොට්ඨාශයටය. ඩේවි සඳහන් කරන කොත්මලේ ඔය මහවැලි ගඟට එක්වන ස්ථානයේ ගඟේ සිට මීටර 50 උස කඳු මුදුනක පිහිටා තිබූ  මුරපොල තිබූ කන්දද හඳුනාගැනීම එතරම් අපහසු නැත (සිතියම 4 බලන්න.)
අඹගමුවේ සිට පස්බාගේ දක්වා ගමන් මාර්ගය
පසුදින උදෑසනම ගමන් අරඹන ඩේවි ඔරුවක ආධාරයෙන් මහවැලි ගඟ තරණය කර  මගපෙන්වන්නෙකු නොමැතිවම පුසුල්පිටිය (Pouhalpittye) දක්වා ගමන් කරයි. කොත්මලේ ප්‍රදේශයේ ඉංග්‍රිසි මුරපොල පුසුල්පිටියේ තිබී ඇත. එම මුළු දුර සැතපුම් 7 පමණ වන බව ඩේවි පවසයි. ගඟ තරණය කල ස්ථානයේ සිට සැතපුම් 3 පමණ එක දිගට තිබූ නැග්මත් සමග සැලකිය යුතු උසකට ලගා වුන බවත්, එම ගමනේදි බොහෝ කුඩා දොළ පාරවල් තරණය කරමින් අතහැර දමා තිබූ කුඹුරු ඉඩම් විශාල ප්‍රමාණයක් පසු කරමින් ගමන් මග යෙදී තිබූ බවත් ඩේවි පවසයි. තවද කැරැල්ල සමයේ අතහැර දමන ලද නටබුන් වූ ගම්මාන කිහිපයක්ද ඔහුට මේ කොටසේදී හමුවී ඇත. එතැන් සිට බෙහෙවින් බෑවුම් සහිත මාර්ගයක කොත්මලේ ඔය නිම්නයට බැස නැවතත් මද දුරක් ඉහලට නැග පුසුල්පිටිය දක්වා ඔහු පැමිණේ. කඳු වටා වැටි තිබූ එම මාර්ගයේ ගම්මාන දෙක තුනක් පමණක් සහිත බාගෙට වගා කල කුඹුරු ඉඩම් කැරැල්ලේ දරුණු සලකුණු පෙන්වන බව ඩේවි පවසයි.

පස්බාගේ සිට පුසුල්පිටිය දක්වා ගමන් මග හඳුනාගැනීම
ඩේවිගේ විස්තරයට අනුව ඔහු මහවැලි ගඟින් එතර වී කොත්මලේ ඔයේ වම් ඉවුර ඔස්සේ ගමන් කල බව පැහැදිලි වේ. සැතපුම් 3 පමණ එක දිගට තිබූ නැග්ම හපුගස්තලාව කඳු මුදුනට විය යුතුය. ඉන් අනතුරුව එවැනිම ශ්‍රිඝ්‍ර බැස්මක් ඔස්සේ ඔහු කොත්මලේ ඔය නිම්නයට බැස ගමන් කරයි. පුසුල්පිටිය මුරපොල තිබූ ස්ථානයට ලඟා වීම සඳහා අනතුරුව ඔහු නැවතත් මද දුරක් ඉහලට ගමන් කරයි. අද වන විට පුසුල්පිටිය ගම්මානයේ කොටසක් මෙන්ම කොත්මලේ ඔය නිම්නයේ තිබූ බොහෝ කුඹුරු ඉඩම්, ගම්මාන කොත්මලේ ජලාශයට යටවී ඇත. ජලාශය සෑදිමට පෙර පැරණි අඟලේ සිතියම් වල පෙන්වන අඩි පාරවල් සහ ඩේවිගේ ගමන් විස්තරය අනුව අනුමාණ කල මාර්ගයක් පහත සිතියම් වල දක්වා ඇත.
සිතියම 5 - නිල්පාටින් පැරණි අඟලේ සිතියම් වල ලකුණු කර තිබූ අඩි පාරවල් දක්වා ඇත. දම්පාටින් දක්වා ඇත්තේ වෙනත් මාර්ගයන්ය. (විශාලනය කිරීමට පින්තූරය මත ක්ලික් කරන්න )

සිතියම 6 - පස්බාගේ සිට පුසුල්පිටිය දක්වා අනුමාණ කරන මාර්ගය  (විශාලනය කිරීමට පින්තූරය මත ක්ලික් කරන්න )

කොත්මලේ ඔය නිම්නයේ හෙල්මළු ක්‍රමයට වගා කල කුඹුරු 
පුසුල්පිටිය
ඩේවි එදින ගඟේ වම් ඉවුරේ කඳු මුදුනක වූ පුසුල්පිටිය මුරපොලේ රැය ගත කරයි. එම ස්ථානයට දක්නට ලබුනු චමත්කාර ජනක දර්ශනය පිළිබඳව දීර්ඝ විස්තරයක් කරන ඩේවි එහි සිට දකින්නට ලැබුණ තිස්පනේ (Tispane) ගම පිළිබඳවද පවසයි (සිතියම 5 බලන්න)
කොත්මලේ ඔය නිම්නයේ හෙල්මළු ක්‍රමයට වගා කල කුඹුරු ඈතින් දිස්වන්නේ කොත්මලේ ඔය ජලාශයයි
පසුදින උදෑසන ඩේවි ඒ වන තෙක් කිසිදු යුරෝපිය ජාතිකයකු ගමන් නොකල මාර්ගයක් ඔස්සේ ඌව (Ouva) දෙසට ගමන් අරඹයි. නිම්නය ඔස්සේ ඉහලට ගමන් කරන හෙතෙම එයට හරියටම සෘජුකෝනාකාරව පිහිටි වෙනත් නිම්නයකට පිවිසේ. ඒ සශ්‍රික කුඩා දිඹුල (Dimbola) පලාත  බව ඔහු පවසයි. එය පුසුල්පිටිය මුරපොලේ සිට සැතපුම් 2 පමණ දුරකින් පිහිටා ඇත. සැතපුම් 2-3 පමණ එක දිගට දිස්වන පුළුල්, ගැඹුරු මුළු නිම්නයේ දෙපස සැලකිය යුතු උසක් දක්වා හෙල්මළු ක්‍රමයට වගා කර තිබී ඇත. අතරින් පතර පළතුරු ගස් වලින් සුසැදි ගම්මුන්ගේ නිවාසද, කුඹුරු ඉඩම් වනසතුන්ගෙන් ආරක්ෂා කරගැනීම උදෙසා තනා තිබූ පැල්ද දක්නට ලැබිණ. කඳු මුදුන් වන වැස්මෙන් වැසී තිබි ඇත. ගම්වැසියන්ගේ අමුතු හොඳකමක් නිසා නොව එහි ඇති දුරස්ථ හුදකලා බව නිසා කැරැල්ල සමයේ මෙම ගම එහි විපාක වලින් බේරුන බව ඩේවි පවසයි.
 කොත්මලේ ඔය ජලාශය
සැතපුම් තුනක් පමණ දුරක් පුසුල්පිටිය කොටුවේ සිට ගමන් කල පසු ඩේවි Haleltotte නම් ස්ථානයකදි කිතුල් කඳකින් සෑදූ ඔරුවක ආධාරයෙන් කොත්මලේ ඔය තරණය කරයි. එම ඉසව්වේදි කොත්මලේ ඔය පටු වුවත් ගැඹුරු බැවින් බැස යා නොහැක. මේ ප්‍රදේශයේ ජනයා වෙසෙන වගාවන් සිදු කරන ප්‍රදේශය එම ස්ථානයේ සිට අවසාන වන බවත්, අනතුරුව උදෑසන 6 සිට හවස 4 පමණ වන තෙක් වනාන්තරය මැදින් ගමන් කල කොටස එතරම් ආකර්ෂනීය නොවන දුෂ්කර වූවක් බවත් ඩේවි සඳහන් කරයි.  සවස 1 ට පමණ ඔහු මද වෙලාවක් පුන්ඩලු ඔය ඇල්ල (Poondool Oya falls) ඉහල ගිමන් නිවයි. එම ස්ථානයේදී ගමන් මග එම ඇල්ල සෑදෙන තරමක විශාල දිය පහර හරහා වැටී තිබිණ. එම දිය පහර දිය ඇල්ල හරහා ගොස් කොත්මලේ ඔයට දිඹුලට මදක් පහලින් එකතු වේ.  මේ වන විට ඔහු සැතපුම් 7 පමණ එදින තුල ගමන් කර ඇති බව මගපෙන්වන්නා ඔහුට පවසයි. එතනින් පසුව මාර්ගය එලෙසින්ම දුෂ්කර මුත් තරමක වියලි ගතියකින් යුත් පෙදෙසක් හරහා වැටී තිබිණ. එදින රාත්‍රිය ඔහු උණපත්පැලැස්ස (Unapatpalasse) ලෙසින් ගම්මුන් හැඳින්වූ වනාන්තරය මැද තරමක විවෘත ස්ථානයක ගත කරයි.
සිතියම 7
පුසුල්පිටියේ සිට උණපත්පැලැස්ස දක්වා මාර්ගය හඳුනාගැනීම
කොත්මලේ ඔය නිම්නයේ තිබූ පුසුල්පිටිය මුරපොලේ සිට ඉහලට ගමන් කර සෘජුකෝණාශ්‍රාකාර දිඹුල නිම්නයට අවතිර්ණ වූ බව ඩේවි පවසයි. මේ වන විට කොත්මලේ ජලාශයට යටවී ඇති ඕතලාව ලෙස හැඳින්වෙන ස්ථානයේදි කොත්මලේ ඔය ආසන්න වශයෙන් සෘජුකෝණාශ්‍රාකාර ලෙස දකුණු දිශාවේ සිට පැමිණ බටහිර දෙසට ගමන් කරයි. ඩේවි සඳහන් කරන දිඹුල නිම්නය කොත්මලේ ඔයේම ඉහල ප්‍රදේශයයි. අද වන විට එම සෘජුකෝණාශ්‍රාකාර හැඩය එලෙසම තිබෙමින් කොත්මලේ ජලාශය මගින් එම නිම්න දෙකේම එහි පහල ප්‍රදේශ ජලයෙන් යටකරමින් ජල තලය පුළුල් වී ඇත (සිතියම 7). හලෙල් තොට (Haleltotte) වැනි නමකින් ඩේවි හඳුන්වන කොත්මලේ ඔය හරහා වැටී තිබූ තොටුපල හඳුනාගත නොහැකි මුත් එය පුණ්ඩලු ඔය කොත්මලේ ඔයට එක්වන ස්ථානයට ආසන්නව තිබෙන්නට ඇති බව සිතිය හැක්කේ, එතැන් සිට ඩේවිගේ ගමන් මග පුණ්ඩලු ඔය නිම්නය ඔස්සේ වැටී තිබූ හෙයිනි. වර්තමාන B148 මාර්ගයේ කොත්මලේ ඔය හරහා වැටී ඇති පාලමට මදක් පහලින් එය තිබෙන්නට ඇත. එම ප්‍රදේශයට යොමුවූ කරත්ත පාරක් පැරණි සිතියම් වල ලකුණු කර ඇත. එම තොටමුණ දක්වා ගමන් මාර්ගය අනුමාන වශයෙන් සිතියම 8 දක්වා ඇත. එතැන් සිට උණපත්පැලැස්ස දක්වා වනාන්තරය මැදින් තිබූ මාර්ගයේ ඩේවි සඳහන් කරන එකම වැදගත් ස්ථානය පුණ්ඩලු ඔය ඇල්ල සාදන දිය පහර හරහා එය ගමන් කල බව කරන සඳහන පමණි. අද මේ සියළු වනාන්තර ඩේවිලාගේ පසුකාලීනයන් තේ වගාව සඳහා හෙලි කර ඇත. පුණ්ඩලු ඔය ඇල්ල හෙවත් ඩන්සීනන් ඇල්ල ලෙසින් හඳුන්වන ඇල්ල හරහා තේ වතු මැදින් වැටී ඇති වර්තමාන මාර්ගය බොහෝ දුරට පැරණි මාර්ගයට අනුකූල බව පෙනේ (සිතියම 8) උණපත්පැලැස්ස හඳුනාගත නොහැකි මුත් පැලැස්ස යන්නෙන් කුඩා වන ලැහැබ් (ඝන වනාන්තර නොවේ) හඳුන්වන බැවින් ඒ ආකාරයේ වනාන්තර තිබෙන්නට ඉඩ තිබූ ස්ථානයක් ඉහත සිතියමේ (සිතියම 8) එලෙසින් ලකුණු කර ඇත. පුණ්ඩලු ඔය ඇල්ලේ සිට පැය 4 ක පමණ දුරක් ඔහු එම ස්ථානයට ලඟාවීම සඳහා ගත කර ඇත.
සිතියම 8 පුසුල්පිටියේ සිට උණපත්පැලැස්ස දක්වා මාර්ගය
පසුදින පෙරවරු 6 ට ගමන් අරඹන ඩේවි සවස 5 පමණ වනතුරු ගමන් කරන්නේ පෙර දින මෙන් ඒකාකාරි නොවූ මුත් එලෙසින්ම දුෂ්කර මගකය. ගමනේ පළමු වරට මාරත්මල් (Rhododendron) ගස් සහිත කුරු වනාන්තර ඔහුට එතැන් සිට හමුවේ.  ඉතාමත්ම පිරිසිදු ජලය සහිත දිය පාරවල් කිහිපයක්ද ගමන් මග හරහා වැටී තිබිණ. මග පෙන්වන්නන් පැවසූ පරිදි එම මගේ ඉහලම ස්ථානය වන දැඩි බෑවුමක් සහිත කන්දක් අසලට පැමිණි පසු (සිතියම 9 - X ලෙස සලකුණු කර ඇති ස්ථානය විය යුතුය) ඔවුන්ට මාර්ගය අයිනේ සම්පූර්ණයෙන්ම පාහේ ඇටසැකිල්ල දක්වා කුණු වූ මිනිසෙකුගේ මළසිරුරක් හමුවේ. එකල ඇතිවූ සාගතය නිසා ඌව රටේ සිට කොත්මලේ දෙසට බොහෝ මිනිසුන් පැමිණි බවත්, ඔවුන්ගෙන් කෙනෙකු නිරාහාරව මෙසේ මැරී වැටෙන්නට ඇති බවත් ඩේවි සඳහන් කරන මුත්, එම සාගතයට හේතුව කැරැල්ල මර්ධනය උදෙසා රටවැසියන්ගේ වගාවන් විනාශ කරමින් ඉංග්‍රීසීන් අනුගමනය කල කෲර ක්‍රියාදාමය බව පවසා නොසිටින්නට ඔහු ප්‍රවේශම් වේ. අද අප හට මානව හිමිකම් ගැන ටියුෂන් දෙන්නේ ඩේවිලාගේ රටේ එවැනි කෲර කම් කල පරපුරේ දරු මුනුබුරු පරම්පරාවය.
කුරු වනාන්තර මැදින් වැටුන නුවර එළිය පතන දක්වා එදා තිබූ මාර්ගයද එදා මේ ආකාරයෙන් දිස්වන්නට ඇත (තොටුපල කන්ද ගමන් මග )
ඉහත විස්තර කල කන්ද තරණය කිරීමේදී මාර්ගය විවෘත, වට පිට භූමි දර්ශණය මැනවින් දැකිය හැකි පෙදෙසක් හරහා වැටී තිබූ බව ඩේවි පවසයි. එහි එක් ස්ථානයකදි කොත්මලේ නිම්නයද දර්ශනය වේ (සිතියම 9 - X ලෙසින් ලකුණු කර ඇති ස්ථානයේ සිට ඉදිරියට යාමේදී). එම කන්ද බැස එහි අනිත් පස අක්කර කිහිපයක් පුරා විහිදුන, අඩු වැඩි වශයෙන් වලයාකාර කිකිලියමාන (Kicklemane) නම් විවෘත භූමියකට පෙරවරු 10 ට පමණ ඩේවි ඇතුළු පිරිස ලඟා වේ. එම ස්ථානය කොත්මලේ රට සහ ඌව රට අතර සීමාව වන අතර ඉන් අනතුරුව මාර්ගය නැවතත් වනාන්තරය තුලට යොමුවේ. අලි ඇතුන් සහිත එම වනාන්තරයේ ක්‍රමයෙන් පහලට යොමු වූ මාර්ගයක අවසානයේ ඔවුන් නුවරඑළිය පතන (Neuraellyia-pattan) ලෙසින් මග පෙන්වන්නන් ඔහුට හඳුන්වාදෙන සුවිශාල පතන් බිමකට ලඟාවේ. තැනින් තැන ඇති මාරත් මල් ගස් සහිත එම පතන කිසිදු මිනිස් වාසයක් නොමැති සම්පූර්ණයෙන්ම පාහේ වන සතුන්ට වෙන්වූ ප්‍රදේශයක් ලෙස ඩේවි විස්තර කරයි. පතන පුරා වැටී තිබූ අලි වසුරු අනුව මෙම ස්ථානයේ රටේ අන් කවර ප්‍රදේශයකටත් වඩා අලි ඇතුන් ප්‍රමාණයක් සිටින බවට ඔහු අනුමාණ කරයි.
සිතියම 9 - පුණ්ඩලු ඔය ඇල්ලේ සිට කිකිළියමාන දක්වා පැරණි මාර්ගයද මෙහි දැක්වෙන වර්තමාන මාර්ග වලට අනුකූල ලෙස වැටී තිබෙන්නට ඇත.
උණපත්පැලැස්සේ සිට නුවරඑළිය පතන දක්වා මාර්ගය හඳුනාගැනීම
මාර්ගයේ මෙම කොටසද එදා වනාන්තරයෙන් වැසී තිබුන මුත් අද වන විට තේ වගා බිම් ඔස්සේ වැටුන එම මාවතේ වනාන්තර ඉතිරි වී ඇත්තේ ග්‍රේට් වෙස්ටර්න් සහ කිකිළියමාන රක්ෂිතය මැදින් වැටී ඇති සුළු කොටසක පමණි. නුවරඑළිය පතන අද මුළු මනින්ම පාහේ නුවරඑළිය නගරය සහ තදාශ්‍රිත ප්‍රදේශය බවට පත්වී ඇත. කිකිළියමාන ලෙසින් ඩේවි හැඳුන්වූ අඩු වැඩි වශයෙන් වලයාකාර එළි මහන් පෙදෙස මේ වන විට තේ වතු සහ එම තේ වතු වල සේවය කරන උඩරට දෙමළ ජනයාගේ නිවාස පේලි වලින් සමන්විත වූ ස්වභාවික පතන් බිමක් නොවන භූමියකි (සිතියම 11) නුවරඑළිය පතනේ පමණක් නොව මුළුමහත් කඳුකරයේ සහ පහත රට තෙත් කලාපයේ සිටි සියළුම අලි ඇතුන් ඩේවිලාගේ රටේ ඇත්තන්ගේ එකල ජනප්‍රිය Sport එකක් වූ Elephant Shooting Excursions නිසා සදහටම වඳවී ගොස්ය.
සිතියම 10 - කිකිළියමාන සිට නුවරඑළිය පතනට මාර්ගය

සිතියම 11 (විශාලනය කිරීමට පින්තූරය මත ක්ලික් කරන්න )

වනාන්තරයෙන් වටවූ විවෘත භූමියක් වූ නුවරඑළිය පතනද එදා මේ ආකාරයෙන් දිස්වන්නට ඇත. (තොටුපල කන්දේ සිට දිස්වන මහඑළිය පතනේ [Horton plains] කොටසක් )
සැතපුම් 2-3 පමණ විහිදුණු පතන හරහා ගොස් ඩේවි නැවතත් කොත්මලේ ඔය අසලට පැමිණේ. එහි ආරම්භක පෙදෙසේ වූ කොත්මලේ ඔය දනක් පමණ වතුර සහිත කුඩා දියපහරක් විය. ගල් කුලක් මතින් දිය ඇල්ලක් සාදමින් ගලා බස්නා එය ඇසට පේන මානය දක්වා දකුණු දෙසට ගලා බසී. ඉන්පසු එයට නුදුරින් එවැනිම උසකින් ගලා බැස කොත්මලේ ඔය දෙසටම ගලා බසිනා කුඩා දිය පහරක් (සිතියම 12 - 1 සහ 2 ලෙසින් සලකුණු කර ඇති දිය පාරවල් විය යුතුය. ඒවා ග්‍රේගරි වැවට ඉහලින් පිදුරුතලාගල දෙසින් පැමිණ නානු ඔයට එක්වේ.) තරණය කරමින් ඩේවි මධ්‍යහ්නය වන විට නැවතත් පතන කෙලවරින් වනාන්තරයට ඇතුළු වේ. මගපෙන්වන්නන්ගෙන් ඩේවි අසා දැනගත් පරිදි මෙම පතන සියලු කල්හීම සම්පූර්ණයෙන්ම ජනාවාසයෙන් තොර වූ අතර, වියලි කාලයේදී යකඩ සෑදීම සඳහා පැමිණෙන කොත්මලේ ප්‍රදේශයේ කම්මල් කරුවන්, මැණික් ගැරීම සඳහා පැමිණෙන පුද්ගලයන් සහ කලාතුරකින් ඒ හරහා ගමන් කරන මගියන් හැරුන විට වෙනත් කිසිවෙකු මෙහි පැමිණෙන්නේ නැත.
සිතියම 12 - 1 සහ 2 ලෙසින් සලකුණු කර ඇති දිය පාරවල් ග්‍රේගරි වැවට ඉහලින් පිදුරුතලාගල දෙසින් පැමිණ නානු ඔයට එක්වේ.
එතැන් පටන් මාර්ගය වල් අලි ගැවසෙන වනාන්තරය මැදින් එහි බොහෝ දුරක් වැටි තිබිණ. එම වනාන්තරය හරහා ගමන් මග පල්ලම් බැසීමක් විය. එහි අවසානයේ එතරම් විශාල ප්‍රදේශයක් පුර පැතිරී නොතිබූ විවෘත පෙදෙසක් හමු වූ අතර ඒ හරහා තරමක ඔයක් වූ Hawelle Oya ඌව දෙසට ගලා බසී. එතැන් සිට යලිදු වනාන්තරය තුලින් වූ මාර්ගය ඔස්සේ ගොස් ඩේවි ඇතුළු පිරිස නැවතත් ඔය හරහා ගොස් (සිතියම 14 - A ලෙස ලකුණු කර ඇති ස්ථානය විය හැක.) සවස 3 පමණ වන විට, වනාන්තරය අවසාන වී නමුණුකුල කන්ද (Namina-cooli-kandy) ඇතුළු ඉහල ඌව ප්‍රදේශය දර්ශනීය ලෙසින් පෙනෙන කඳු මුදුනක් වෙතට ලගාවේ (සිතියම 14 - B ලෙස ලකුණු කර ඇති ස්ථානය විය හැක.)
සිතියම 13 - අඟලේ සිතියම් වල වනාන්තරය මැදින් ලකුණු කර තිබූ අඩි පාර කළු පාටින් පෙන්වා ඇත
එම කන්ද බැස යාමේදී ඩේවිට කැරැල්ල සමයේ තම ගම් බිම් අතහැර පැමිණි ජනයා තාවකාලිකව සැඟවී සිටීම සඳහා ඉදිකර තිබූ මේ වන විට නටබුන් වී ඇති කුඩා මඩු අතරින් පතර දැකගන්නට හැකිවේ. මාර්ගය එක් ස්ථානයකදී  Dugulle Oya කදිම දියඇල්ලක් ලෙසින් වැටෙන ස්ථානයක් අසලින්ද ඔහු ගමන් කරයි (සිතියම 14 - බොමුර ඇල්ල ලෙසින් ලකුණු කර ඇති ස්ථානයට පහලින්). සවස 5 පමණ වන විට එම කඳු පාමුල පිහිටි ජනයා වසන පෙදෙසකට ලගා වීමට ඩේවිට හැකිවේ. පේරවැල්ල (Perowelle) ලෙසින් හැඳින්වූ එම ස්ථානයේ ඩේවි එදින රැය ගත කරයි.
සිතියම 14 - හාවා එළියේ සිට පේරවැල්ලට
පසු දින උදෑසන ඩේවි එතැන් සිට සැතපුම් 4 පමණ දුරුන් පිහිටි මැක්ඩොනල්ඩ් බලකොටුව දක්වා පිටත් වේ. ඔහු ඉදිරිපත් කරන විස්තරයට අනුව එම මග කුඹුරු ඉඩම් සහිත ජනයා පදිංචි වී සිටි ගම්මාන මැදින් වැටී තිබූ බව පෙනේ.

නුවර එළිය පතනේ සිට මැක්ඩොනල්ඩ් කොටුව දක්වා මාර්ගය
නුවරඑළිය පතන ඔස්සේ සැතපුම් 2-3 පමණ ගමන් කර ඩේවි කොත්මලේ ඔයේ ආරම්භක ප්‍රදේශයට ලඟා වූ බව පවසයි. ඩේවි මේ විස්තර කරන්නේ නානු ඔය ලෙසින් හැඳින්වෙන කොත්මලේ ඔයට තළවකැලේදී එක්වන එහි ශාඛාවයි. නුවරඑළිය පතනේදී එයට එක්වන දියපාරවල් ඉහත සිතියම 12 දක්වා ඇත. ඩේවි පවසන අයුරින්ම කොත්මලේ ඔය (නානු ඔය) පතන ඔස්සේ දකුණු දෙසට විහිදේ.  ඩේවිගේ ගමන් මග හාවා එළිය ඔස්සේ විහිදුනු බව පෙනේ. ඔහු Hawelle Oya ලෙසින් හඳුන්වන්නේද හාවා එළිය ඔය විය හැකිය. ඒත් ඒ නමින් ඔයක් අද සොයාගත නොහැක. ඩේවි සඳහන් කරන විවෘත ප්‍රදේශයක් හරහා ගලා ගිය ඔය, හාවා එළිය හරහා ගලන සිතියම් වල බෝමුර ඇල්ල ඔය ලෙසින් හඳුන්වා තිබෙන උමා ඔයේ ඉහල ජලධාරා ප්‍රදේශයයි. පැරණි අඟලේ සිතියම් වල ලකුණු කර ඇති අඩි පාරක් මෙම හාවා එළිය ප්‍රදේශයේ සිට බෝමුර ඇල්ල ඔයේ දකුණු ඉවුරට ආසන්නයෙන් වනාන්තරය තුලින් ගොස් එක් ස්ථානයකදි බෝමුර ඇල්ල ඔය හරහා ගොස් පේරවැල්ල ලෙසින් දැනට ව්‍යවහාර වන පෙදෙසකට ලඟාවේ. ඩේවි සඳහන් කරන Perowelle මේ පේරවැල්ලයි. අතරමගදි ඔහු Dugulle ඔය දිය ඇල්ලක් ලෙසින් වැටෙන තැනකින්ද ගිය බව පවසයි. ඩේවි මෙහිදි දැනට බෝමුර ඇල්ල ඔය ලෙස හඳුන්වන ඔය අවස්ථා කිහිපයකදි විවිධ නම් වලින් හඳුනාගන්නා බව පෙනේ. ඔහු සඳහන් කරන දිය ඇල්ල බෝමුර ඇල්ල විය යුතුය. එම දිය ඇල්ල පැරණි අඟලේ සිතියම් වල හඳුන්වා ඇත්තේ පේරවැල්ල ඇල්ල ලෙසිනි.

 පේරවැල්ලේ සිට මැක්ඩොනල්ඩ් කොටුව දක්වා පහත සිතියමේ අඩි පාරවල් ලෙස ලකුණු කර ඇති කිසියම් මගක් ඔස්සේ පැරණි මාර්ගය වැටී තිබෙන්නට ඇත. ඩේවි පවසන ලෙසට එම ප්‍රදේශයේ කුඹුරු ඉඩම් සහ නිවාස බහුලව පැවතුන හෙයින් මාර්ග කිහිපයකක් එකලද තිබෙන්නට ඉඩ ඇත.
සිතියම 15 - පේරවැල්ලේ සිට මැක්ඩොනල්ඩ් කොටුව දක්වා මාර්ගය
මූලාශ්‍ර
  • An Account of the Interior of Ceylon and of its Inhabitants with Travels in that Island, John Davy, 1821